Πολιτική Πολυτελείας!

            Ενόψει Ευρωεκλογών, Δημοτικών και Σαμαράς οίδε εάν και Εθνικών εκλογών, θα επικεντρώσουμε την προσοχή μας σε δύο βασικά σημεία της Ελληνικής οικονομικής πολιτικής, μετά και την τελευταία αξιολόγηση της Τρόικας:

• Πρώτον, η Ελληνική Κυβέρνηση δείχνει να έχει αποφασίσει την έξοδο στις αγορές, προκειμένου να αντλήσει ένα μικρό σχετικά ποσό. 
• Δεύτερον, αναμένεται να "επισημοποιηθεί" το πολυσυζητημένο πρωτογενές πλεόνασμα.

Δύο σημαντικά οικονομικά εργαλεία - άντληση ρευστότητας από τις αγορές και πλεόνασμα - με τα οποία εφοδιάζεται η Κυβέρνηση εφεξής, τα οποία αξίζει να αναλύσουμε διεξοδικότερα.

Είναι σαφές ότι κατ' αρχήν, αμφότερα τα ανωτέρω θα αποτελούσαν την υπέρτατη απτή απόδειξη πως η Ελληνική Οικονομία κατόρθωσε να υπερβεί τις δυσκολίες, να εξέλθει της κρίσης και να προχωρήσει με αισιοδοξία στο μέλλον. Έχουν όμως έτσι τα πράγματα στην ελληνική περίπτωση;

Περί πλεονάσματος, οι παράμετροι που το συνοδεύουν είναι λίγο ως πολύ γνωστές, καθώς αγγίζουν τα μεγαλύτερα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας:

Υπό συνθήκες αρνητικής πιστωτικής επέκτασης, δηλαδή χωρίς οι τράπεζες να δανειοδοτούν τις επιχειρήσεις και την οικονομία αλλά και ύφεσης και αποπληθωρισμού, είναι θέμα απλής αριθμητικής να αντιληφθεί κανείς πως αυτό το πλεόνασμα προέκυψε όχι από την παραγωγική οικονομική δραστηριότητα αλλά από την άντληση ρευστότητας από την αγορά μέσω φορολόγησης και περικοπής δαπανών.

Κατ' ουσίαν, δεν αποτελεί πλεόνασμα αλλά την συγκέντρωση κεφαλαίου εκ μέρους του κράτους. Πολύτιμη ρευστότητα που άντλησε το κράτος από νοικοκυριά και επιχειρήσεις οδηγώντας ακόμη περισσότερο την οικονομία σε ασφυξία, με τις γνωστές συνέπειες: ανεργία και περαιτέρω μείωση εισοδημάτων.

Αν προχωρήσουμε την επισκόπησή μας και στο επόμενο σκέλος της τρέχουσας κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής, την έξοδο στις αγορές θα διαπιστώσουμε πως αυτή δεν γίνεται εν μέσω σημαντικής αναβάθμισης της πιστοληπτικής ικανότητας της ελληνικής οικονομίας, ούτε κάτω από συνθήκες συνήθους εξυπηρέτησης δανειακών αναγκών της χώρας.

Τα ποσά που φημολογείται πως θα αντληθούν είναι ελάχιστα, αναλογικά με τις πραγματικές δανειακές ανάγκες, τα επιτόκια σημαντικά αυξημένα σε σχέση με εκείνα που θα επέτρεπαν την βιωσιμότητα ενός χρέους και βεβαίως υπάρχει άλλη μια παράμετρος που παραβλέπεται:

Η Κυβέρνηση επισημαίνει σε εταίρους και δανειστές πως υπάρχει μια εκκρεμότητα αναφορικά με το ζήτημα της διευθέτησης του ελληνικού χρέους, και την ίδια στιγμή δια της εξόδου στις αγορές "υπόσχεται" στους υποψήφιους αγοραστές ελληνικών ομολόγων μια ασφαλή επένδυση!

Δηλαδή, η ίδια Κυβέρνηση που επιθυμεί ή πιο τεχνικά δε θα είχε αντίρρηση σε μια αναδιάρθρωση του υφιστάμενου χρέους της, προβαίνει σε πώληση νέου χρέους προσδοκώντας στην εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς πως και τα δύο εργαλεία - έξοδος στις αγορές και πλεόνασμα - στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, δεν προέκυψαν από την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας ως θετικές συνέπειες ανάπτυξης ή παραγωγικής ανασυγκρότησης, αλλά "αγοράζονται" και μάλιστα πολύ ακριβά. 

Είναι προφανές, πως δεν μπορούν να χρησιμεύσουν στην οικονομία από την αμιγώς χρηματοδοτική τους πλευρά, γιατί τι είναι λίγα δις με σημαντικό επιτόκιο μπροστά στο βουνό χρέους και στις σημαντικές ανάγκες ρευστότητας της χώρας ή τι θα κάνει κανείς με ένα πλεόνασμα που δεν προήλθε από την έξαρση των εξαγωγών αλλά από τις καταθέσεις των φορολογουμένων.

Αντίθετα, είναι πολύ χρήσιμα ως πολιτικά εργαλεία εξυπηρέτησης δύο κεντρικών ζητουμένων:

-Πρώτον της Ελληνικής Κυβέρνησης, που ενόψει εκλογών ή άλλων εξελίξεων θέλει άμεσα να πιστωθεί με την "έξοδο από τα Μνημόνια" αφαιρώντας από την Αντιπολίτευση αυτό το επιχείρημα και ταυτόχρονα στην περίπτωση που απωλέσει την εξουσία να καταδείξει το σύνηθες "εμείς σας παραδώσαμε μια χώρα πλεονασματική και εντός αγορών"

-Δεύτερον, της Ευρωπαϊκής κυρίαρχης πολιτικής τάξης που θέλει να έχει στη φαρέτρα των επιχειρημάτων της ενόψει πολύ δύσκολων Ευρωεκλογών, το "θαύμα" της Ελληνικής Οικονομίας που κανείς δεν πίστευε ότι θα τα καταφέρει.

Τα δύσκολα, μετά από αυτό το ντελίριο καταναλωτικής μανίας πανάκριβων πολιτικών επιχειρημάτων, έρχονται αμέσως μετά. 

Οι μεν "Μνημονιακοί" Ευρωπαίοι πιθανώς θα έχουν καταγράψει μια νίκη ή μια λιγότερο επώδυνη ήττα οι δε Έλληνες θα κληθούν εκ νέου στο ταμείο προκειμένου να καταβάλλουν το αντίτιμο.

Δυστυχώς, ούτε η κρίση τελείωσε, ούτε τα προβλήματα εξέλιπαν.

Κι αν θέλετε μια σημειολογική σύμπτωση, θα θυμάστε ότι λίγο πριν την είσοδο της χώρας στο πρώτο Μνημόνιο ο τότε Πρωθυπουργός κ. Παπανδρέου είχε μοιράσει εκείνο το επίδομα αντλώντας ρευστότητα από υπερφορολόγηση των ελληνικών επιχειρήσεων.

Παρόμοια κατάσταση με το μοίρασμα του πλεονάσματος βιώνουμε και σήμερα: ο κ. Σαμαράς θα μοιράσει μέρος του πλεονάσματος.

Δε θα ευχόμουν να επαναληφθεί αναλόγως η Ιστορία του 2010.

Οψόμεθα!

Οι Τρεις Μήνες της Πολιτικής Απάτης.

Θα αρχίσω ευλογώντας γένια! Τα δικά μου. Αν δε σε ενδιαφέρει αυτή η μικρή και σεμνή τελετή, απλά ξεπέρασέ τη και διάβασε παρακάτω!
Γράφαμε λοιπόν επί λέξει, στις 26 Νοεμβρίου του 2010, σχετικά με το που οδηγεί τα πράγματα η Γερμανία:"Συμπερασματικά, το "πινγκ-πονγκ" του χρέους μεταξύ κρατών και τραπεζών παίζεται με ένα μπαλάκι-χρέος το οποίο ολοένα και μικραίνει αλλά ταυτόχρονα γίνεται ολοένα και πιο βαρύ!" εδώ:
http://tyxaios.blogspot.gr/2010/11/blog-post_26.html
Και αυτή η φράση χρειάζεται να αντιπαρατεθεί με το ολόφρεσκο επίσημο ανακοινωθέν της πρόσφατης Σύσκεψης Κορυφής της Ευρωζώνης:
"Επιβεβαιώνουμε πως είναι ζωτικής σημασίας να σπάσει ο φαύλος κύκλος ανάμεσα σε τράπεζες και κυβερνήσεις". Αυτά για εμάς!

Πάμε τώρα για τα τρέχοντα.
Επαναδιαπραγμάτευση λοιπόν! Την έχουν πουλήσει ως πολιτικό σύνθημα στην κοινωνία οι Τρεις Σωματοφύλακες του σκληρού κομματικού και πελατειακού κρατισμού, ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ, από την πλευρά τους οι πολίτες το "αγόρασαν" αυτό το σύνθημα και το κατάπιαν! Αμάσητο!

Τι έχουμε όμως μπροστά μας ως πραγματικότητα; 
Την πλήρη ανικανότητα - έχω πάψει να γράφω για αδυναμία εδώ και καιρό, πολλώ δε μάλλον για σκοπιμότητα - του εγχώριου πολιτικού συστήματος να διαχειριστεί την κατάσταση. Να απομονώσει την αλήθεια από την ομίχλη και να την παρουσιάσει αυθεντική στην κοινωνία.
Αποτέλεσμα αυτής της ανικανότητας είναι προφανώς και η σύγχυση αναφορικά με τους στόχους αλλά και με το συνομιλητή της πολιτικής ηγεσίας.
Συνομιλητής δεν είναι η Τρόικα. Η Τρόικα διαχειρίζεται ένα δάνειο, ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα που το ζητήσαμε εμείς ως χώρα ώστε να κερδίσουμε χρόνο και να μην οδηγηθούμε άμεσα σε χρεωκοπία και επίσης για να μην εξαναγκαστεί το πολιτικό σύστημα να αποτινάξει άμεσα τους κομματικούς του πελάτες. Απλά πράγματα. Το δάνειο δεν επιτρέπει την άμεση χρεωκοπία και με τα υπόλοιπα χρήματα εξακολουθεί να χρηματοδοτείται ο κομματικός στρατός σε Δημόσιο, ΔΕΚΟ και πελατειακό σύστημα προνομίων και επιδομάτων.

Συνομιλητής σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση δεν είναι άλλος από την ελληνική κοινωνία. Με αυτήν πρέπει να συνδιαλλαγεί η πολιτική ηγεσία, θέτοντας στο τραπέζι ξεκάθαρα τους όρους παραμονής στο ευρώ, τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις και την αναγκαία δομική αλλαγή που απαιτείται. Γιατί περί μιας και μοναδικής αλλαγής αναφέρεται ολόκληρο το πρόγραμμα στην ουσία του: Ο καθείς πρέπει να αμοίβεται όχι για αυτό που είναι αλλά για αυτό που πραγματικά παράγει. Δεν αμοίβεσαι επειδή "είσαι" ΔΥ αλλά επειδή παράγεις συγκεκριμένες υπηρεσίες. Δεν αμοίβεσαι επειδή "είσαι" ταξιτζής, φαρμακοποιός ή κομμώτρια αλλά επειδή πουλάς - ή κατορθώνεις να πουλάς - τα προϊόντα, τις γνώσεις ή τις υπηρεσίες σου. Δεν εισπράττεις επειδή "είσαι" ΔΕΚΟ κι έχεις τις πλάτες του Δημοσίου αλλά επειδή παρέχεις έργο το οποίο κάποιος ΑΝ ΘΕΛΕΙ το αγοράζει.

Αναφορικά με τους τεθέντες στόχους.
Οι στόχοι δεν τίθενται ούτε από την Τρόικα, ούτε από την Ελληνική Κυβέρνηση. Τίθενται από τις αγορές. Έχουμε ξεχάσει εντελώς το βασικό στόχο του Μνημονίου που δεν είναι άλλος από την επανάκαμψη της χώρας στο δανεισμό από τις αγορές κι όχι με τα διακρατικά δάνεια.
Οι αγορές δε βάζουν όρους αλλά επιτόκιο. Κι αυτή τη στιγμή οι αγορές δεν είναι έτοιμες να υποδεχτούν και πάλι την Ελλάδα. Συνεπώς όσο και να συζητήσουμε, όσους καφέδες και να πιουν ο Σαμαράς με τον Τόμσεν, όσα κείμενα και να υπογραφούν, αν οι αγορές δεν ξαναδεχτούν να δανείσουν την Ελλάδα το πρόγραμμα έχει αποτύχει.

Τι έχουμε λοιπόν μπροστά μας;
Μα τρεις μήνες πολιτικής απάτης!
-Υπουργοί, στελέχη και βουλευτές του κυβερνώντος τρικομματικού σχήματος θα εμφανίζονται ως άτεγκτοι και ανδρείοι διαπραγματευτές. Βεβαίως στη συνέχεια, ολολύζωντας και με πόνο ψυχής πάντα, θα ανακοινώνουν σκληρά μέτρα με τα οποία - το κατάλαβες έτσι; - δε συμφωνούν αλλά η "κακή Τρόικα" δεν δέχεται αλλαγές! Έχει να πέσει πολύ δάκρυ στις μικρές οθόνες από πρώην ισχυρούς διαπραγματευτές!
-Θα αντικρίσουμε για άλλη μια φορά τον Έλληνα Πρωθυπουργό να κάνει διαγγέλματα εξηγώντας μας πόσο προσπάθησε, πόσο υπέφερε ο καημένος να πείσει για το δίκαιο των ελληνικών θέσεων, για την αποτελεσματικότητα του δικού του προγράμματος αλλά...δυστυχώς πρέπει να πάρει μέτρα υπό την απειλή της διακοπής της χρηματοδότησης.

Και θα μου πεις τώρα "καλά, δεν θα επαναδιαπραγματευτούμε τίποτα;"
Και βέβαια! Υπάρχει πολύ σοβαρό πεδίο επαναδιαπραγμάτευσης!
Μπορούμε να ξαναδούμε:
-Τη γραμματοσειρά με την οποία είναι γραμμένο το Μνημόνιο.
-Τη σελιδοποίηση.
-Το εξώφυλλο και το ντιζάιν.
Τι; Δεν είναι σημαντικά αυτά; 

Ο Βενιζέλος Οικονομολόγος!

Έχουμε ξαναγράψει για την - ενδεχομένως καλοπροαίρετη - πρόθεση άσχετων με την οικονομική επιστήμη πολιτικών παραγόντων να εφεύρουν εν μέσω δημοσιονομικού πανικού "εξυπνακίστικες" λύσεις που αποδεικνύονται καταστροφικές.

Βεβαίως είναι απολύτως σύμφυτο της φύσης του Έλληνα να ανακαλύπτει "πατέντες", λύσεις του ποδαριού και γενικώς "τσαχπινιές" προκειμένου να έχουν κάτι να διηγούνται στην παρέα τους.

-Τι μηχανικό ρε και σαχλαμάρες. Πεταμένα λεφτά. Μόνος μου τό ' χτισα το διώροφο!

Και στον πρώτο σεισμό, το διώροφο γίνεται ένα με το οικόπεδο.

-Σιγά μη φέρω υδραυλικό για δυο βρύσες και μια βάνα. Εδώ μιλάς με τον άντρα-πολυεργαλείο!

Και μετά η διαδρομή σαλόνι-κουζίνα γίνεται με κανό. Σαν του Γιώργου ένα πράμα.

Ψάχνει τώρα ο Ευάγγελος να βρει την "πατέντα" να "τσακίσει" τη φοροδιαφυγή, να "φτάσει το μαχαίρι στο κόκκαλο", να "χύσει άπλετο φως" κι άλλα τέτοια που ουδεμία σχέση έχουν με την πραγματικότητα.

-Τι λέτε ρε που θα φέρω Γερμανούς να στήσουν φοροεισπρακτικό μηχανισμό. Τόχω σας λέω!

Και δώστου να γράφει και να σβήνει νομοσχέδια, να κοιτάζει και να ξανακοιτάζει τα νούμερα, να τα μεταφράζει με λογική εκδοροσφαγέα που το έδωσαν να αναλύσει τα αποτελέσματα από πειράματα αντι-υλης.

-Η ακίνητη περιουσία στην Ελλάδα -σου λέει ο Βαγγέλης -είναι 400δις αντικειμενική. Να μη βάλω ένα φοράκο τόσο τοις εκατό; Και το κράτος θα εισπράξει και δεν είναι δα και τόσο μεγάλο το ποσό για τον καθένα!

Πρόσεξε τώρα που είναι η "μαγική εικόνα". Αν η ακίνητη περιουσία δεν αποδίδει - είναι ανενεργή - για να εισπράξεις το φοράκο θα οδηγήσεις ένα μέρος της σε πώληση ή σε αναγκαστικό πλειστηριασμό. Με τη σειρά της αυτή η κατάσταση θα συμπιέσει τις αξίες των παγίων των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων αλλά και των τραπεζών προς τα κάτω. Με τη σειρά του αυτό το φαινόμενο θα επιδεινώσει τα μεγέθη του ΑΕΠ. Και στη συνέχεια αυτό θα επιδράσει αρνητικά στο έλλειμμα! Εντέχνως, αφήνω στην άκρη τις προβλέψεις που πρέπει να εγγραφούν στους ισολογισμούς για την αποπληρωμή των νέων φόρων. 

Το ίδιο γίνεται και με την έκτακτη εισφορά ή την υπέρμετρη φορολόγηση. 

Το κράτος "πουλάει" υπηρεσίες (παιδεία, υγεία, ασφάλεια, δρόμους, διοίκηση κλπ) και σε αντάλλαγμα παίρνει φόρους. Αν η "κοστολόγηση" αυτών των υπηρεσιών είναι σωστή ή όχι ας το αφήσουμε για μια άλλη φορά...! Αυξάνοντας τους φόρους - και μάλιστα χωρίς κλιμάκωση σε βάθος χρόνου - νομίζεις ότι θα αυξήσεις τα έσοδα. Αμ δε!

Αν λοιπόν το κράτος αυξάνει τα κόστη - τους φόρους ντε! - που "πουλάει" τις υπηρεσίες του στους πολίτες και στις επιχειρήσεις, αυτομάτως προκαλεί κύμα αύξησης του κόστους σε όλο το πλέγμα της αγοράς. Το κράτος είναι ένας πολύ μεγάλος "παίκτης" με δραστηριότητα - στη δύστυχη χώρα μας - σε κάθε τομέα της οικονομίας. Αποτέλεσμα; Πληθωρισμός! Ταχεία απομείωση των εισοδημάτων των μισθωτών, των συνταξιούχων και των ανέργων. Και επιπλέον, επειδή έχουμε υψηλή ανεργία και ύφεση το μείγμα ονομάζεται στασιμοπληθωρισμός! Εκτός από τις προφανείς συνέπειες αυτού του φαινομένου (ανεργία, φτώχεια κλπ) υπάρχει κι άλλη μια, περισσότερο καταστροφική: η αύξηση του κόστους των επενδύσεων. 

Τι ήθελες Ευάγγελε; Να ενισχύσεις τον ανταγωνισμό; Ξέχνα το! Να πετύχεις πρωτογενές πλεόνασμα; Με αυτή τη μέθοδο αδύνατον! Στασιμοπληθωρισμό επιτυγχάνεις και απομειώνεις το ΑΕΠ με τον ίδιο ρυθμό που η ακρίδα τρώει το φρέσκο χορταράκι.

Και αγχώνεται ο Βαγγέλης που δεν του βγαίνει ο λογαριασμός και αναρωτιέται και γιατί! Πότε του φταίει ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός, πότε η διεθνής συγκυρία,  πότε η Σελήνη και πότε ο Χόχο!

-Θα τους βάλω να καταγράψουν κάθε κινητή, ακίνητη, πραγματική ή φανταστική περιουσία. Τι στο καλό! Θα βγούνε τα νούμερα! Δε γίνεται να αυξάνω τους φόρους και να μην εισπράττω! Ανεξήγητο!

Και τα νούμερα δε βγαίνουν. Ούτε θα βγουν. Και δυστυχώς θα αναλώνουμε χρόνο, προσπάθεια, ενέργεια και χρήμα σε μια μαύρη τρύπα. Γιατί; Μα γιατί ψάχνουμε την "πατέντα", την "ελληνική μαγκιά" σε ένα χώρο που οι νόμοι του είναι πιο παλιοί κι από το homo sapiens!

Όπως λέγαμε και στο προηγούμενο άρθρο μας, μοναδική λύση, μοναδικός δρόμος είναι η ραγδαία συρρίκνωση του δημοσίου. Η οποία αναγκαστικά θα προκαλέσει και μείωση της φορολογίας για να μας βγάλει από την κινούμενη άμμο του στασιμοπληθωρισμού που μας καταπίνει. Πρόσεξε όμως: με αυτή τη σειρά. Όχι τη μαϊμουδιά του Σαμαρά, που θέλει πρώτα μείωση φόρων και μετά θα προσευχηθεί για ανάπτυξη στο Μανιτού!  Κάθε άλλη προσπάθεια είναι καταδικασμένη. Και θα μας καταπιεί για πολλά χρόνια. 

Μπορεί ο Φιτς να Κρυφτεί Πίσω από τον Πάγκαλο;

    Σου 'χω ξαναγράψει, μέχρι που γίνηκα κουραστικός, σχετικά με τη μη-πολιτική αυτής της Κυβέρνησης. Και για τα επικοινωνιακά τερτίπια, γεννήματα του Μνημονίου, με τα οποία - κωμικά πολλές φορές - προσπαθεί να υποκαταστήσει την αδυναμία να ξεκολλήσει το τιμόνι από την πορεία που οδηγεί σε βράχια.
     Αλλά από την άλλη κι ο Σαμαράς μοιράζει άδεια πουκάμισα, γιομίζοντας τίτλους και οφίτσια τη δική του παιδική χαρά. Οπότε με τι ν' ασχοληθώ; Είπα λοιπόν να σου επισημάνω, μπας και δεν το 'χεις υποψιαστεί, το καινούριο "παιχνιδάκι" των ημερών.
     Εν ολίγοις, τα οικονομικά μαυρίζουν κι άλλο - πόσο θα με ρωτήσεις, πολύ θα σου απαντήσω - και το επόμενο "βαρύ" χτύπημα έρχεται από τους Οίκους αξιολόγησης. Δεν θα σου πω λεπτομέρειες, σου τα έγραψα πολλές φορές πως και τι. Απλά σου υπενθυμίζω ότι επίκειται -ως προάγγελος των εξελίξεων - νέα και "βαριά" υποβάθμιση.
     Ο Πάγκαλος λοιπόν όπως όλα δείχνουν, ετοιμάζεται ν' αποπεμφθεί. Μόνος του θα παραιτηθεί, ο Γιώργος θα τον διώξει δεν το ξέρω. Όλες οι ενδείξεις όμως δείχνουν ότι η νέα υποβάθμιση έρχεται και βεβαίως με κάποιο τρόπο πρέπει να "περάσει" στα δεύτερα των ΜΜΕ. Κι εδώ θα έρθει και θα "δέσει" με την αποπομπή του Αντιπροέδρου, για να κερδίσει κι άλλους πόντους το προφίλ του "Γιώργου του Τουρκοφάγου" που δε σηκώνει μύγα στο σπαθί του.
     Τόσο οφθαλμοφανές, τόσο χοντροκομμένο που προκαλεί μειδιάματα.
     Αλλά από την άλλη τόσο "ΠΑΣΟΚικό" τέχνασμα, αφού - όπως πάλι έχουμε ξαναπεί - μόνο ο πολύ σκληρός πυρήνας ψηφοφόρων έχει απομείνει στο πάλαι ποτέ κραταιό Κίνημα. Και η γενική εκτίμηση παραμένει: το επικοινωνιακό παίγνιο της Κυβέρνησης μέχρι τις επικείμενες εκλογές αναγκαστικά θα έχει ως στόχο τη συγκράτηση των διαρροών οπαδών από τον "σκληρό πυρήνα".
     Ο Αντιπρόεδρος όντως θα "σηκώσει αμαρτίες" αφού στις επόμενες εκλογές πολύ δύσκολα θα ήταν και πάλι υποψήφιος, οπότε και η "πολιτική του εξουδετέρωση" μόνο στην ούτως ή άλλως τρωθείσα υστεροφημία του θα αντανακλούσε.
     Για να δούμε λοιπόν: Μπορεί να κρυφτεί ο Fitch πίσω από τον Πάγκαλο;

Ευρώ και Ψηφοδέλτιο: Ποιο "Χαρτί" είναι πιο Ισχυρό;

     Σου φαίνεται η σύγκριση άστοχη ή άσχετη; Κι όμως. Αν εμβαθύνεις λίγο στην σύγχρονη ελληνική - κι όχι μόνο - πραγματικότητα, θα διαπιστώσεις μια απλή αλήθεια: η εποχή της Δημοκρατίας παρήλθε κι έδωσε τη θέση της στο "πολίτευμα των αγορών". Ακραία θέση; Όχι και τόσο.
    Δεν πραγματεύομαι το ζήτημα από τη θεωρητική του όψη. Αν η δημοκρατία μας δηλαδή είναι και παραμένει αστική. Εξετάζω την αμιγώς πρακτική του πλευρά. Ψηφίζει ο πολίτης τους αντιπροσώπους του, εκλέγεται μια καθόλα νόμιμη Κυβέρνηση και η χώρα πορεύεται με βάση τη βούληση των πολλών. Όλα ωραία και καλά, μέσα στη γλυκερή "ρουτίνα" της Δημοκρατίας, με τα σκαμπανεβάσματα, το διάλογο, ενίοτε τη σκληρή αντιπαράθεση αλλά υπό το πλαίσιο της κοινής αντίληψης ότι το σύνολο των αποφάσεων εδράζεται στη λαϊκή βούληση της πλειοψηφίας. Κράτος δικαίου κι όλα τα συναφή. Πίσω από όλα "κρύβεται" η δύναμη του ψηφοδελτίου. Της έκφρασης  δηλαδή της γνώμης του απλού πολίτη και δεν θα προχωρήσω άλλο γιατί θα γίνω κοινότοπος.
    Τι άλλαξε;
   Αν παρατήρησες, πέρα από την οικονομική διάσταση της κρίσης και σαφώς ακόμη πιο πέρα από την πολιτική, οι πιο σημαντικές αποφάσεις και νομοθετήματα της πρόσφατης ιστορίας μας υπαγορεύθηκαν όχι από τη βούληση των πολιτών αλλά από τις επιταγές των αγορών.
   Είχε αποφασίσει - δημοκρατικότατα - η όποια Κυβέρνηση να μισθοδοτεί με συγκεκριμένο ποσό τους υπαλλήλους της; Ε, τώρα δεν μπορεί να το κάνει. Είχαν νομοθετηθεί με όλους τους τύπους το ωράριο, οι συνθήκες εργασίας, οι προδιαγραφές της περίθαλψης και τόσα άλλα; Ε, όλα αυτά άλλαξαν. Κι εδώ δεν θα προχωρήσω άλλο γιατί θα γίνω καταστροφολόγος. Απλά θα επισημάνω ότι όλα αυτά και άλλα στο μέλλον θα αλλάξουν προς την κατεύθυνση που υποδεικνύουν οι αγορές κι όχι προς τα εκεί που ψηφίζουν οι πολίτες.
   Ακόμη κι ο Γιώργος δεν σου έχε πει ότι άλλο πρόγραμμα ήθελε να ακολουθήσει κι άλλο είναι υποχρεωμένος να εφαρμόσει εξαιτίας των αγορών; Και - αν το σκεφτούμε λογικά - δεν έχει κανένα λόγο να σε εξαπατήσει σ' αυτό. Ναι κάθε κόμμα, Κυβέρνηση και Πρωθυπουργός θα ήταν ευτυχής αν μπορούσε να διατηρηθεί στην εξουσία κρατώντας τους πολίτες τεχνητά ή πραγματικά σε κατάσταση ευφορίας, ακόμη κι αν δεχτούμε τη λογική της "κομματικής ταυτότητας", δηλαδή θα ήταν ακόμη πιο ευτυχής αν μπορούσε να ευνοήσει τους "δικούς του". Κι όμως ούτε αυτό δεν μπορεί.
    Κι όλα αυτά γιατί; Μα για τους γνωστούς λόγους, τον εξής έναν: την ζωτική ανάγκη παραμονής στο ευρωνόμισμα. Από εκεί ξεκινούν όλα. Κι ο δανεισμός - λόγω των μέχρι πρότινος χαμηλών επιτοκίων που συνόδευαν το κοινό νόμισμα - και η κρίση, απ' όπου δεν μπορείς να ξεφύγεις υποτιμώντας το εθνικό νόμισμα κι ένα σωρό άλλα. Για να γίνει απολύτως σαφές το ζήτημα, προηγούμενες Κυβερνήσεις σε ανάλογες περιπτώσεις απλά τράβαγαν μια υποτιμησάρα στη δραχμή και "πήγαιναν για ύπνο", όπως ήταν η έκφραση της εποχής. Καλό ή κακό; Εξαρτάται από την ερμηνεία που δίνει ο καθείς και αυτή η ερμηνεία είναι κυρίως πολιτική και λιγότερο οικονομική.
    Στην πράξη όμως, το συμπέρασμα είναι ότι η ψήφος - η έκφραση της βούλησης δηλαδή του πολίτη - δεν αποτελεί πλέον το μοναδικό συστατικό "νομιμοποίησης" των αποφάσεων της εκάστοτε Κυβέρνησης. Δυστυχώς, ή ευτυχώς κατ' άλλους, χρειάζεται η σύμφωνη "βούληση" των αγορών. Σε κάποιες περιπτώσεις δε η άποψη των αγορών αποτελεί και το μοναδικό εφαλτήριο πολιτικών ή οικονομικών αποφάσεων χωρίς καν να λαμβάνεται υπόψη η βούληση των πολιτών.
    Κι εδώ έρχεται το πιο καλό κομμάτι της υπόθεσης: ποιοι είναι οι "αγορές"; Πολύ απλά όλοι οι πολίτες. Είτε άμεσα είτε έμμεσα οι πολίτες και οι αποταμιεύσεις τους σε οποιαδήποτε μορφή "συναποφασίζουν" ως οικονομικές οντότητες πλέον και χωρίς τον εξωτερικό τύπο της δημοκρατικής διαδικασίας, για το μέλλον τους. Όσο κι αν οι ίδιοι οι πολίτες αναζητούν "αόρατες δυνάμεις της αγοράς" στην πραγματικότητα οι ίδιοι καθορίζουν το οικονομικό περιβάλλον που με τη σειρά του επιβάλλει την κατεύθυνση -και - των πολιτικών πραγμάτων.
     Κι αν όλα τα παραπάνω τελικά σου φάνηκαν σαν το "αυγό του Κολόμβου" ή ωσάν το άρθρο να "έκρουσε ανοικτές θύρες", τις συνέπειες αυτού του τύπου "νέου πολιτεύματος" θα αισθανθούμε σύντομα κι εδώ. Η υποκατάσταση της Δημοκρατίας όπως την γνωρίζαμε από ένα ιδιότυπο "οικονομικό πολίτευμα" όπου το αγωνιώδες ερώτημα το βράδυ των εκλογών "πόσο πήρε το πρώτο κόμμα" υποκαθίσταται από το εξίσου αγωνιώδες "που είναι σήμερα τα spreads" οδηγεί σε εντελώς νέα δεδομένα. Ο πολίτης πλέον "ψηφίζει" κάθε μέρα, κάθε λεπτό μέσω των συναλλαγών του και μέσω των οικονομικών του δραστηριοτήτων. Κάθε ευρώ ανάλογα με το που κατευθύνεται, υπαγορεύει πολιτικές αποφάσεις, δρομολογεί εξελίξεις και εφοδιάζει τον πολίτη με απίστευτη ισχύ. Και η ισχύς ανάλογα με τον τρόπο που τη διαχειρίζεται κανείς μπορεί να έχει ανεξέλεγκτα αποτελέσματα.
    

Τι κι αν με Βρίζει ο Πάγκαλος; Μ' αγαπάει ο Ερντογάν!

    Ναι, έτσι είναι αγαπημένε αναγνώστη. Οι ανεξέλεγκτες παρενέργειες της κρίσης έφτασαν τα πράγματα στο εντελώς ξεκούδουνό τους: Από τη μια ο Πάγκαλος να με λέει διεφθαρμένο και κοπρίτη κι από την άλλη ο Τούρκος Πρωθυπουργός να με αποκαλεί φίλο ελληνικό λαό!
Κι ο Γιωργάκης έγινε Γιώργαρος μέσα σε μια νύχτα και το σκέφτηκε πολύ λέει αν θα πάει στην γείτονα γιατί πολύ τον στεναχώρησαν οι παραβιάσεις των πετούμενων του καρντάσι.
    Αλλά και πάλι εδώ σ' αυτό το ιστολόγιο διάβασες πρώτα για τα παιχνίδια που θα παίξουν Τούρκοι και Γερμανοί το Γενάρη. Στο ξαναγράφω για να πάρεις μπροστά:
    "Αρχίζει λοιπόν και αποκρυσταλλώνεται ο εσωτερικός συμβολισμός, όπου Γερμανία, Τουρκία και Ελλάδα εισέρχονται σε ένα μυστηριώδες παιχνίδι του Ιανουαρίου.
     Και αφού αρχίσαμε τα παραμύθια, ας μην ξεχνάμε ότι τα PIGS (Portugal, Ireland, Greece, Spain) τα γουρουνάκια ελληνιστί τα κυνηγάει ο κακός λύκος. Ένας λύκος βέβαια - ένας γκρίζος λύκος - είναι και το έμβλημα των Τούρκων εθνικιστών, από ένα τουρκικό μύθο. Κι για όσους αναρωτιούνται για τη σχέση Γερμανών και Τούρκων στην Ιστορία, που χρονολογούνται από το 1880, να θυμίσουμε τον Γερμανό Στρατηγό Φον ντε Γκολτζ ο οποίος τελικά μετονομάστηκε σε  Γκολτζ Πασάς, αφού πολέμησε εναντίον των Βρετανών στη Μεσοποταμία ως επικεφαλής των Οθωμανών Τούρκων το 1915.
    Αυτά λοιπόν για το θέμα της τρίτης δόσης και για να δανειστούμε ολίγη από τη γερμανική θυμοσοφία:"Ein Unglück kommt selten allein" που θα πει "Μια συμφορά σπάνια έρχεται μόνη." Από τις 18 του Νοέμβρη σου τα έγραφα ΕΔΩ.

    Ιδού λοιπόν που κάποια αόρατη μάγισσα Κίρκη μπορεί να κάνει τα "γουρουνάκια" - τα PIGS - να αισθάνονται για λίγο "λύκοι" και να τα βάζουν με τους "γκρίζους" συναδέλφους τους.
    Λέτε η Μέρκελ να είναι η "μυστική" Κίρκη που μεταμόρφωσε το Γιώργο μας σε Γιώργαρο;
    Δεν αποκλείεται. Εξάλλου το Merkel παράγεται από το λατινικό malleus που σημαίνει σφυρί. Και βέβαια στη Γερμανία -που αλλού!- το  1487 κυκλοφόρησε το έργο "Σφυρί των Μαγισσών" το γνωστό "Malleus Maleficarum". Μια άλλη εκδοχή όμως θέλει το Merkel να προέρχεται από το επίσης λατινικό Marcus ή Mart-kos που σημαίνει "αυτός που αφιερώθηκε στο (θεό) Άρη". Το θεό του Πολέμου! Διαλέγεις και παίρνεις!
    Οι Γερμανοί λοιπόν διαμορφώνουν την ατζέντα των ελληνοτουρκικών κι άσε τους άσχετους να νομίζουν ότι ο Γιώργος με τον Ερντογάν θα γίνουν οι σεΐχηδες της Μεσογείου, βγάζοντας πετρέλαια, λάδια, ξύδια και μπουγαδόνερα. Οι Βόρειοι έχουν άλλα σχέδια. Η Μέρκελ επισκέπτεται την Κύπρο - η πρώτη Καγκελάριος που το κάνει - μετά την επίσκεψη του Γιώργου στο Ερζερούμ και με ήδη διαμορφωμένο ένα κλίμα. Κι έτσι γίνεται και θα γίνει ακόμη περισσότερη ορατή η πολιτική επικυριαρχία των Γερμανών στην μετα-ΔΝΤ εποχή στο τρίγωνο Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρος. Πρόσθεσε και την επίσης φαινομενικά άσχετη ιδέα περί "φράχτη" στον Έβρο - οπωσδήποτε γερμανικής εμπνεύσεως-  και θα καταλάβεις όλη την εικόνα. Τι; Δεν την έπιασες ακόμα;
      Μα είναι προφανές ότι οι Γερμανοί διαμορφώνουν ένα σκηνικό "ελεγχόμενης ανισορροπίας" στη γειτονιά μας, προετοιμάζοντας τις συνθήκες για την "μετα-πτωχευτική" ή για να είμαι πιο πολύ στην αποδεκτή ορολογία, "μετα-αναδιαρθρωτική" εποχή της χώρας μας αλλά και των ευρύτερων νέων ισορροπιών που αναγκαστικά θα προκύψουν. Το γνωστό τρίγωνο Ελλάδας-Τουρκίας-Κύπρου θα ενώσει τις "τύχες" του ακόμη περισσότερο, με το κέντρο βάρους αυτού του τριγώνου να μετακινείται ολοένα και πιο πολύ προς την πλευρά της -παλιάς γνώριμης των Γερμανών - Τουρκίας. Τα υπόλοιπα είναι προς λαϊκή κατανάλωση και σινερομάντζα.
      Εσύ από την άλλη μη λησμονήσεις ότι εντελώς "τυχαία" η Μέρκελ την ημέρα που η Ελλάδα θα βγει για δανεισμό από τις αγορές με έντοκα γραμμάτια, θα βρίσκεται στην Κύπρο. Κι από εκεί θα κάνει τις όποιες δηλώσεις και για τα επιτόκια που θα αντιμετωπίσεις...

2011: Από το "Αέραααα" στον "αέρα"!

    Από την οικονομική κρίση περάσαμε στη δημοσιονομική, αναμένουμε την κοινωνική και κατόπιν την εθνική. Τόσο απλά, τόσο νομοτελειακά. Οι κινήσεις της Κυβέρνησης μεταξύ αδέξιου και ιλαρού. Διαβάζω τα περί διαβημάτων του Υπουργείου Οικονομικών προς τους οίκους αξιολόγησης και πραγματικά δεν μπορώ να συγκρατηθώ από έναν ατέλειωτο κλαυσίγελο ενώ μόνο η φοβερή ιδέα του Γιώργου περί συλλογής υπογραφών για την έκδοση Ευρωομολόγου μπορεί να συγκριθεί με τέτοιας επιθεωρησιακής αξίας κωμικές επιλογές.
   Επικοινωνιακά τερτίπια, τόσο προφανή, τόσο χοντροκομμένα που δεν αντέχουν σε καμιά σοβαρή ανάλυση. Η χώρα - δυστυχώς- πορεύεται χωρίς στρατηγική, παραδομένη σε ατέρμονες κι ανούσιες συζητήσεις, με τσιτάτα ("να κάνουμε την επανάσταση του αυτονόητου"!), μπαρούφες ("μηδενίζω ελλείμματα σε ένα χρόνο λέμεεεε!"), αόρατα πετρέλαια ("γιατί μας τα κρύβουν"!), προς μια κατεύθυνση εντελώς εκτός πραγματικότητας.
    Και μέσα σ' όλα, να τίθεται - ναι στον 21ο αιώνα και ναι εν μέσω κρίσης - το ερώτημα αν και πως πρέπει να ανοίξουν τα "κλειστά επαγγέλματα"! Και δεν αναφέρομαι σε αδυναμία ή ικανότητα της Κυβέρνησης να διαχειριστεί το ζήτημα. Αυτή είναι αλλού, εδώ και καιρό. Ούτε στις θέσεις των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Συλλογικά δε φαίνεται να έχουν αντιληφθεί τη σοβαρότητα της τρέχουσας και αμέσως επόμενης συγκυρίας.
    Αναφέρομαι στην αδυναμία της ελληνικής κοινωνίας να παράγει λύσεις.
    Ο κύριος κορμός των λεγόμενων "κλειστών επαγγελμάτων" συγκροτείται κυρίως από επαγγελματίες με επιστημονική μόρφωση. Από την άλλη, σε αυτό το χώρο δραστηριοποιούνται και άνθρωποι που έχουν άμεση επαφή με την αγορά. Θεωρητικά, δηλαδή θα έπρεπε να διαθέτουν πιο μπροστά και πιο δυναμικά από κάθε άλλη κοινωνική ομάδα εκείνο το "αισθητήριο" που θα τους επέτρεπε να διαισθάνονται πρώτοι από όλους "εκείνο που έρχεται".
    Και όμως. Ανακαλύπτουμε αυτό που αποτελούσε "κοινό μυστικό" κι αυτό που σε πολύ λίγο χρόνο θα ανακαλύψουν και οι περίφημοι δανειστές μας και λοιποί αξιολογητές: Η ελληνική οικονομία στηριζόταν εν πολλοίς στον "αέρα". Στην ασώματα αξία που ο κάθε μαγαζάτορας, ελεύθερος επαγγελματίας ή επιχειρηματίας θεωρούσε - και μέχρι τώρα μαζί του συμφωνούσε και η αγορά - ότι άξιζε η επιχείρησή του. Έχεις άδεια φορτηγού; Έχεις άδεια φαρμακείου; Έχεις ψιλικατζίδικο έξω από το Μαξίμου; Ταξί μήπως; Ε τότε μπορούσες να πουλήσεις "αέρα"!
   Δομήθηκε λοιπόν μια οικονομία του "τσαμπουκά" μια οικονομία στην οποία με αγαστή τη σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα ένα ικανό μέρος του ΑΕΠ δεν υπάρχει στην πραγματικότητα αλλά εδράζεται στην κρατική "προστασία" συγκεκριμένων επαγγελματικών τάξεων και κατά συνέπεια περιουσιών. Μια οικονομία που εν πολλοίς συστάθηκε από τις συνδικαλιστικές ιαχές του πάλαι ποτέ "αέραααα" των ενδόξων προγόνων που προκάλεσαν οψίμως και την κριτική του - τα πάντα κρίνοντος πλην του ιδίου βεβαίως - κυβερνητικού Αντιπροέδρου.
   Συμπέρασμα;
   Πολύ σύντομα, μία προς μία οι εσωτερικές "φούσκες" της ελληνικής οικονομίας θα αρχίσουν να "σκάνε", ελλείψει φθηνού ρευστού. Η φθηνή ρευστότητα που εξασφάλιζε Κράτος και χρηματοπιστωτικό σύστημα - λόγω των χαμηλών επιτοκίων του ευρώ - αποτελεί εδώ και ένα χρόνο παρελθόν. Η αδυναμία πρόσβασης στις αγορές θα προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στο εσωτερικό της ελληνικής οικονομίας με κύριο χαρακτηριστικό τη βίαιη και εκκωφαντική "διάρρηξη" κάθε είδους "φούσκας". Κι όσο οι "φούσκες" θα "σκάνε" τόσο θα συρρικνώνονται τα μεγέθη του ΑΕΠ και δυστυχώς με ρυθμό μεγαλύτερο των προβλέψεων.
  Κάθε τομέας της οικονομίας που βασίσθηκε σε μελλοντικές προσδοκίες αύξησης της αξίας του - είτε άδεια φορτηγού λέγεται, είτε μισθός δημοσίου, είτε ακίνητα, είτε "αέρας" επιχείρησης" για να αναφέρουμε μερικά μόνο - και προεξοφλήθηκε από την αγορά, ήρθε η ώρα να αποτιμηθεί σε πιο "ρεαλιστικά" επίπεδα.
   Αυτό δεν θα ήταν απαραίτητα κακό, εφόσον θα γινόταν με όρους αγοράς και με στρατηγική ανάπτυξης δηλαδή με σκοπό την αναδιάταξη των κεφαλαίων ώστε η οικονομία να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα. Δυστυχώς υλοποιείται ανεξέλεγκτα, χωρίς σχεδιασμό και μάλιστα με μια Κυβέρνηση που δε φαίνεται ότι μπορεί να ανταποκριθεί. Σίγουρα, οι απαιτήσεις είναι υψηλές και δεν ικανοποιούνται με "συμβατικές" - δηλαδή όπως τις ξέραμε μέχρι σήμερα - λύσεις ή επιλογές. Όμως η πραγματικότητα είναι αδυσώπητη και οι εξελίξεις επιταχύνονται.
  

Περιμένοντας τους "Κερδοσκόπους":Η Ελλάδα πρέπει να Εκπλήξει τις Αγορές ή οι Αγορές θα Εκπλήξουν την Ελλάδα!

     Στο γράφω από την αρχή για να τόχεις υπόψη σου: οι ενδείξεις πυκνώνουν δραματικά, μετά και την επίσημη ανακοίνωση του Φιτς περί ενδεχόμενης αρνητικής αναθεώρησης της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας μας, για επικείμενη σκληρότερη και μεγαλύτερη αυτή τη φορά "κερδοσκοπική επίθεση".
   
     Θα ξεπεράσω τις ανοησίες του τύπου:" και τι μας νοιάζει, αφού εμείς θα δανειζόμαστε από το μηχανισμό στήριξης" γιατί θα σου θυμίσω το πρόβλημα ρευστότητας που θα προκαλέσει μια τέτοια υποβάθμιση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, με τα γνωστά επακόλουθα στην εσωτερική αγορά μας και στις επιχειρήσεις άρα και στους εργαζόμενους.

    Τα "καμπανάκια" λοιπόν που χτυπούν δεν είναι από το έλκηθρο του Αη-Βασίλη αλλά σηματοδοτούν μια νέα περίοδο σκληρής αντιπαράθεσης μεταξύ των διεθνών επενδυτών και της Ευρωζώνης. Ουσιαστικά μεταξύ πολιτικών και επενδυτών.
    
     Τα ερωτήματα που αμέσως προκύπτουν είναι:

• Γιατί στη χώρα μας και γιατί τώρα; Δεν είμαστε στο "μηχανισμό" ο οποίος εξασφαλίζει στο κράτος  κεφάλαια μη-πτώχευσης; Δεν στηρίζονται οι ελληνικές τράπεζες από την ΕΚΤ; Δεν παίρνουμε τα μέτρα και δεν θα πάρουμε ακόμη περισσότερα; Δεν έχουμε μια - τυπικά - ισχυρή Κυβέρνηση; Δεν καταγράφεται μια μετριοπαθής κοινωνική αντίδραση κι όχι σοβαρές αντιπαραθέσεις; Δεν έχουμε μια "χλιαρή" αντιπολίτευση; Τι άλλο θα ήθελε ο μέσος επενδυτής για να εξασφαλίσει την επένδυσή του στο "ελληνικό χρέος"; Εδώ έχουμε ακόμη και το απίστευτο φαινόμενο Βουλευτές να δηλώνουν πλήρη αντίθεση με τον Προϋπολογισμό και ταυτόχρονα να επιβεβαιώνουν την ψήφισή του. Σε ποια άλλη χώρα θα συνέτρεχαν ιδανικότερες προϋποθέσεις επιτυχίας, δεδομένων των συνθηκών;
  

    Ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε. Θα έχει ενδιαφέρον.

•  Η επικείμενη κερδοσκοπική επίθεση δεν θα αφορά μόνο στη χώρα μας. Το κεντρικό αδύναμο σημείο της "ευρωπαϊκής απάντησης" στην κρίση είναι ο "μηχανισμός στήριξης" και αναπόφευκτα κάθε χώρα που υπάγεται σ' αυτόν - μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα - αλλά και κάθε χώρα που είναι -θεωρητικώς - υποψήφια να ενταχθεί . Γιατί ο "μηχανισμός στήριξης" είναι αδύναμο σημείο; Άκου λοιπόν. Ο "μηχανισμός" με αποφάσεις των Ευρωπαίων έχει προικοδοτηθεί με περίπου 770 δις ευρώ. Το χρήμα αυτό όμως δεν τόχει cash! Θα το προσφέρουν οι χώρες που βρίσκονται εκτός μηχανισμού. Κι αυτές που θα το βρουν; Θα το δανειστούν! Πως σκέφτεται λοιπόν ο επενδυτής; Σου λέει, όσο πιο πολλές χώρες - κι όσο μεγαλύτερες - μπουν στο μηχανισμό, τόσο πιο πολλά χρήματα θα χρειαστεί αυτός και μάλιστα όσο πιο γρήγορα μπουν τόσο πιο άμεσα τα θέλει άρα τόσο πιο ακριβά θα τα πάρει. Άρα τόσο μεγαλύτερο επιτόκιο θα ζητάω- ως επενδυτής - από τις χώρες που είναι εκτός μηχανισμού και θα δανείζονται γι΄αυτόν. Τι συμφέρει λοιπόν τους επενδυτές; Να μπουν πολλές χώρες στο μηχανισμό. Παράλληλα και ο "μηχανισμός" ο ίδιος θα βγει για δανεισμό. Νέος "παίκτης". Όχι χώρα αυτή τη φορά. Αλλά ο "μηχανισμός", άρα με περιορισμένα κεφάλαια. Αδύναμος κρίκος! Και επιπλέον τόσο μεγάλος και αδύναμος, ιδανικός "στόχος" για μεγάλους παίκτες.
  
• Πάμε τώρα στην Ελλάδα. Ποιο είναι το πρόβλημα; Το πρόβλημα είναι το "Μνημόνιο". Όχι, δεν αναφέρομαι σε "αντι-Μνημονιακή" πολιτική εναλλακτική πρόταση με την τρέχουσα έννοια. Το "Μνημόνιο" είναι μια "συνταγή" συρρίκνωσης. Ένας "τυφλοσούρτης" που απελευθερώνει κεφάλαια και τα "μεταφέρει" στους δανειστές. Πίσω του αφήνει όντως λιγότερο δημόσιο τομέα και αυτό που λέμε "διαρθρωτικές αλλαγές" αλλά στην πραγματικότητα "ρουφάει" ρευστότητα προς τα "έξω". Στην παρούσα φάση, η Κυβέρνηση έχει επικεντρωθεί στην προσπάθεια αυστηρής εφαρμογής αυτής της "μνημονιακής συνταγής". Και θα μου πεις μπορεί να κάνει και κάτι άλλο παράλληλα. Πολιτικά είναι δύσκολο. Και αυτήν ακριβώς τη δυσκολία θα εκμεταλλευτεί η διεθνής επενδυτική "κοινότητα". Θα εκμεταλλευτεί μια πραγματικότητα. Όχι ευχάριστη για εμάς, αλλά μια πραγματικότητα.
  

    Το ρεζουμέ είναι απλό. Η Κυβέρνηση φαίνεται ότι στην παρούσα συγκυρία εμφανίζεται στο διεθνές περιβάλλον να διαθέτει μία και μοναδική στρατηγική: αυτή του Μνημονίου. Κι αυτό είναι κακό. Γιατί; Μα διότι οι αγορές έχουν ήδη εκτιμήσει και προεξοφλήσει - γνωρίζουν δηλαδή - επακριβώς τα "ελληνικά οικονομικά"  με δεδομένη την εφαρμογή του "Μνημονίου". Δεν θα εκπλαγούν - ευχάριστα - ακόμη κι αν η Κυβέρνηση κατορθώσει να επιτύχει στο ακέραιο όλους μα όλους τους οικονομικούς στόχους του "Μνημονίου".
    Με λίγα λόγια η ελληνική Κυβέρνηση δεν φαίνεται να "κρατάει άσσο στο μανίκι" της. Δεν διαθέτει εναλλακτική στρατηγική, δεν διαθέτει - όπως οφείλει κάθε χώρα - εναλλακτικούς δρόμους "αντίδρασης" ή "απάντησης" σε συγκυρίες διαφορετικές από τις παρούσες. Σε μια νέα οικονομική κρίση ή άλλο "ατύχημα" στη διεθνή σκηνή. Και το πρόγραμμα που καλείται να εφαρμόσει είναι μακροχρόνιο και οι πιθανότητες να υπάρξει δυσάρεστο "συμβάν" στα διεθνή οικονομικά μέσα στο χρόνο εφαρμογής του "Μνημονίου" δεν είναι μηδενικές.
     Επίσης δεν φαίνεται να διαθέτει μια εξίσου - με το "Μνημόνιο" - δυναμική στρατηγική ανάπτυξης. Με την ίδια επιμονή που εφαρμόζει το "Μνημόνιο" θα έπρεπε να συγκροτηθεί μια αντίστοιχη αναπτυξιακή πρόταση. Όχι απαραίτητα στον ορατό χρονικό ορίζοντα αλλά ακόμη και μακροπρόθεσμα. Δηλαδή δεν έχει πει τι θα κάνει με τα κεφάλαια που θα περισσέψουν από τις μικρότερες δανειακές της ανάγκες ή από μια επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής των δανείων.
     
     Η Ελλάδα δεν έχει εκπλήξει τις αγορές. Ακόμη κι αν εφαρμόσει κατά γράμμα ό,τι έχει υποσχεθεί, απλώς θα έχει κάνει αυτό που αναμένουν όλοι. Δεν έχει δώσει "κάτι" που θα προσελκύσει - με θετικό τρόπο - το ενδιαφέρον των αγορών. Αντίθετα, όσο περνά ο χρόνος οι αγορές θα κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Θα επιδιώξουν να "εκπλήξουν" την Ελλάδα, εφόσον διαισθανθούν ότι αυτή "αναπαύεται" στην επίπλαστη ικανοποίηση της απόλυτης εφαρμογής μιας "συνταγής" που όμως είναι ήδη γνωστή σε όλους.

     Και το κέρδος κρύβεται ακριβώς εκεί. Στην έκπληξη. Αυτός που θα την επιτύχει πρώτος, είναι εκείνος που θα κερδίσει και την παρτίδα...

Το Γερμανικό Σχέδιο.

    Είναι τουλάχιστον αφελές να εκτιμά κανείς ότι οικονομικές δυνάμεις επιπέδου Γερμανίας αντιμετωπίζουν "έκπληκτες" και χωρίς προηγούμενο λεπτομερή σχεδιασμό. Κατά συνέπεια, θα ήταν εξίσου αφελές να θεωρήσουμε ότι η Γερμανία αντιμετωπίζει ευκαιριακά την κρίση χρέους του Ευρωπαϊκού Νότου με σπασμωδικές κινήσεις, χωρίς σχέδιο και σαφή αντικειμενικό σκοπό.
     Τι προβλέπει λοιπόν ο γερμανικός σχεδιασμός για το μέλλον της Ευρωζώνης; Ας ανασκοπήσουμε κατ' αρχάς εκείνα που φαίνονται:

• Είναι προφανές - και εν πολλοίς προεξοφληθέν από τις αγορές - ότι στον "μηχανισμό στήριξης" των χωρών της Ευρωζώνης θα εισέλθουν εκουσίως ή ακουσίως όλες οι χώρες με μικρή ή μεγαλύτερη κρίση χρέους. Συνεπώς, αναμένουμε αργά ή γρήγορα την είσοδο της Πορτογαλίας και της Ισπανίας ή και άλλων χωρών με παρόμοια προβλήματα.
• Τα επιτόκια δανεισμού των χωρών που εισέρχονται στο μηχανισμό συγκλίνουν  - προς τα πάνω βέβαια - προκαλώντας σημαντικές πιέσεις στον τραπεζικό κλάδο αυτών των χωρών. Στην πραγματικότητα, το χρέος παίζει ένα "πιγκ-πογκ" μεταξύ τραπεζών και κρατών. Κάθε φορά που τα spreads ανεβαίνουν, οι τράπεζες χάνουν - αφού απομειώνονται οι αξίες των κρατικών ομολόγων του χαρτοφυλακίου τους - και στη συνέχεια χρειάζονται την κρατική στήριξη οπότε αυξάνονται τα κρατικά ελλείμματα. Στο ενδιάμεσο παρεμβάλλεται ο "μηχανισμός στήριξης" δανείζοντας τα "προβληματικά" κράτη, αντλώντας ρευστό από τα κράτη που δεν έχουν το "πρόβλημα", δηλαδή κυρίως από τους Γερμανούς. Το γερμανικό ρευστό δηλαδή και βεβαίως και το ρευστό άλλων χωρών  (Αυστρίας, Ολλανδίας κλπ) αλλά και του ΔΝΤ, διοχετεύεται - μέσω του μηχανισμού στήριξης - στην κάλυψη αναγκών ρευστότητας χωρών που δεν μπορούν να δανειστούν από τις ελεύθερες αγορές, λόγω υψηλού κόστους δανεισμού και όσο λειτουργεί αυτή η διαδικασία του μηχανισμού τόσο πιέζεται ο τραπεζικός κλάδος ο οποίος με τη σειρά του αναγκάζεται να καταφεύγει στο ρευστό της ΕΚΤ, δηλαδή πάλι των Γερμανών. Με απλά λόγια, η διατήρηση του μηχανισμού στήριξης με αυτή τη μορφή του, στην πραγματικότητα μετατρέπει το "ζεστό" γερμανικό χρήμα, που το γερμανικό κράτος το δανείστηκε με πολύ χαμηλό επιτόκιο, σε "χαρτιά" -ομόλογα των χρεωμένων κρατών - που εναποτίθενται στην ΕΚΤ, προκειμένου να αντλήσει ρευστότητα ο τραπεζικός κλάδος. Όπου "γερμανικό" βάλτε εσείς και ολλανδικό και αυστριακό και γαλλικό κλπ. Που καταλήγει η όλη ιστορία;
  
• Η ΕΚΤ θα βρεθεί - στο τέλος του "έργου" - να κατέχει έναν μεγάλο όγκο κρατικών χρεωγράφων αγορασμένων σε χαμηλότερη αξία από την τιμή έκδοσής τους. Δηλαδή θα έχει αγοράσει "πιο φτηνά" το χρέος του ευρωπαϊκού Νότου, μέσω των τραπεζών. Αλλά και στην ουσία απομειώνει το διαθέσιμο ρευστό για τις χώρες αυτές αφού δεν αναπληρώνει την αρχική ποσότητα χρήματος. Δηλαδή όταν εκδώθηκε αυτό το ομόλογο, το κράτος-εκδότης πήρε - ας πούμε - 100 ευρώ. Τώρα, η ΕΚΤ "ξαναγυρίζει" πίσω στην αγορά της χώρας - μέσω της τράπεζας που καταθέτει το ομόλογο ώστε να αντλήσει ρευστότητα- τα 80 ή και λιγότερα.
  
• Ο "μηχανισμός στήριξης" στην πραγματικότητα - μέσω της υψηλής φορολογίας και των λοιπών μέτρων δημοσιονομικής πειθαρχίας - αποστραγγίζει την εσωτερική αγορά κάθε χώρας που υπάγεται σ' αυτόν από την αναγκαία ρευστότητα και επιπλέον, συρρικνώνοντας το ΑΕΠ λόγω της ύφεσης που προκαλεί, πιέζει ακόμη περισσότερο τον τραπεζικό κλάδο να αναζητήσει ως μοναδική πηγή ρευστότητας την ΕΚΤ, δηλαδή τελικώς να επιστρέφεται όλο και λιγότερο ρευστό στην εσωτερική αγορά της χώρας που καταφεύγει στο "μηχανισμό".
  

        Συμπερασματικά, το "πινγκ-πονγκ" του χρέους μεταξύ κρατών και τραπεζών παίζεται με ένα μπαλάκι-χρέος το οποίο ολοένα και μικραίνει αλλά ταυτόχρονα γίνεται ολοένα και πιο βαρύ!
        Ποια άλλα συμπεράσματα όμως προκύπτουν, σχετικά με το "Γερμανικό Σχέδιο";

•  Το Βερολίνο "σπρώχνει" μια προς μια τις χώρες με υπέρογκο χρέος στο μηχανισμό που ξαναγυρίζει το ευρωρευστό υπό γερμανικό (κρατικό ή τραπεζικό) έλεγχο. Η διαδικασία αυτή θα "επιταχυνθεί" δραματικά με την είσοδο μιας μεγάλης χώρας στο μηχανισμό (Ισπανίας;)
  
• Για τις χώρες που εισέρχονται στο μηχανισμό, με τις συνέπειές του όπως τις περιγράψαμε, η έλλειψη ρευστού σε ευρώ ταυτόχρονα με την διόγκωση των χρεών θα οδηγήσει στην ανάγκη επανεξέτασης του ενδεχομένου εκκίνησης μιας διαδικασίας που θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός νομίσματος διαφορετικού από το ευρώ, προς εξυπηρέτηση των χρεών. Αυτόν ακριβώς το ρόλο εξυπηρετεί η γερμανική επιμονή για τη συμμετοχή ιδιωτών στο μηχανισμό στήριξης. Οι ιδιώτες θα πληρωθούν. Αλλά σε ποιο νόμισμα; Εν τω μεταξύ οι Γερμανοί θα έχουν "ξανατραβήξει" το ευρώ στην "τσέπη" τους.
  
• Η επόμενη ημέρα, θα βρει τους Γερμανούς με "πολλά ευρώ" - των χωρών που θα το εγκαταλείψουν - τους Νότιους υπερχρεωμένους, με άλλο νόμισμα άρα πιο ανταγωνιστικούς και άρα ικανούς να "εξυπηρετούν" το χρέος τους με "βιώσιμο" τρόπο.

• Όταν "πάρει εμπρός" η γερμανική μηχανή - η γερμανική βιομηχανία - θα έχει στη διάθεσή της ένα "πανίσχυρο" νόμισμα, απαλλαγμένο από "βαρίδια", χωρίς πληθωριστικό background όπως το δολάριο, διότι δεν θα έχει αναγκαστεί να τυπώσει "πέτσινο" χρήμα για να διασώσει τις προβληματικές χώρες όπως έκαναν οι ΗΠΑ για τις δικές τους πολιτείες.

Ιδού λοιπόν το "Γερμανικό Σχέδιο", κατά τη δική μας άποψη. Η Γερμανία αποφάσισε - κατά την εκτίμησή μας - να "εκμεταλλευτεί" το συγκριτικό πλεονέκτημα που διαθέτει έναντι των άλλων ανταγωνιστών της (ΗΠΑ, Κίνας) στον καινούριο πολυπολικό κόσμο: Αντί να οδηγηθεί σε πληθωριστικές λύσεις, τυπώνοντας ευρώ, μπορεί να "αποκόπτει" από το σώμα του κοινού νομίσματος τα "μαύρα πρόβατα" και αν προχωρήσουμε πιο πέρα τη σκέψη μας, πιθανόν και να εντάσσει κατά περίπτωση άλλα "υγιή". Δηλαδή, εφόσον κατά την προηγούμενη δεκαετία "απομυζήθηκε" ο Νότος και τώρα οδηγείται - βιαίως - προς την έξοδο, εκτός κοινού νομίσματος, αντίστοιχα κατά την επόμενη δεκαετία δεν θα ήταν πρόσφορο να ενταχθούν στο ευρώ πολλά υποσχόμενες νέες χώρες οι οποίες με τη σειρά τους να προσδώσουν την απαραίτητη ώθηση σε ένα νόμισμα που υλοποιείται γύρω από τον "σκληρό πυρήνα" της γερμανικής μηχανής; Είναι δυνατόν να ωθηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση η Τουρκία, ως ταχέως αναπτυσσόμενη οικονομία και ενεργειακός κόμβος από τον οποίο θα τροφοδοτηθεί με την απαραίτητη ενέργεια η Βόρεια Ευρώπη, όταν θα πάρει μπροστά η βαριά βιομηχανία; Ίδωμεν!

Το Ευρώ, το Μ3 και τα Τρία Κακά της Μοίρας μας...

     Σε έχει καταβάλλει η απαισιοδοξία, μου λένε στα μηνύματά τους αρκετοί αναγνώστες. Γι΄αυτό και τα βλέπεις όλα μαύρα. Αφορμή για τα επικριτικά μηνύματα το προηγούμενο άρθρο μας, σχετικά με τον πραγματικό σκοπό του Μνημονίου. Δηλαδή, να οδηγήσει την Ελλάδα - και συνακολούθως την Ιρλανδία εφόσον κι αυτή προσχώρησε στο Μηχανισμό Στήριξης - εκτός της ζώνης του ευρώ, με όσο το δυνατόν πιο ομαλό τρόπο για το χρηματοπιστωτικό σύστημα, ημεδαπό και αλλοδαπό.
    
     Ο καθένας μπορεί βεβαίως να επιλέγει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει την πραγματικότητα. Όμως υπάρχουν μερικές "σταθερές".
     Κυρίες και κύριοι, να σας γνωρίσω το δείκτη Μ3. Για όσους δεν τον γνωρίζουν βεβαίως. Τι μετράει αυτός ο δείκτης; Λοιπόν ο συγκεκριμένος δείκτης μετράει την "προσφορά χρήματος" (money supply) στην οικονομία. Αθροίζει την ποσότητα του νομίσματος που είναι σε κυκλοφορία - τα ευρώ δηλαδή για εμάς - αλλά και το χρήμα σε άλλες μορφές , "ζεστές" όμως, όπως είναι οι καταθέσεις ταμιευτηρίου, τα ρέπος κλπ. Με λίγα λόγια όλο το χρήμα που "κυκλοφορεί" στο χρηματοπιστωτικό μας σύστημα.
       Για την Ελλάδα, το δείκτη Μ3 τον δημοσιεύει η Τράπεζα της Ελλάδος εδώ. Επίσημα πράματα δηλαδή. Αν κάνετε λοιπόν κλικ πάνω στο σύνδεσμο που ονομάζεται: " Ελληνική συμβολή στα νομισματικά μεγέθη της ζώνης του ευρώ" θα "κατεβάσετε ένα αρχείο σε excel, το οποίο έχει πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία.
       Δεν θα ασχοληθούμε με τους άλλους δείκτες - μολονότι μπορεί κανείς να βγάλει πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα - αλλά θα επικεντρωθούμε στην πορεία του δείκτη Μ3. Του συνολικού δηλαδή κυκλοφορούντος χρήματος στην Ελλάδα. Του κυκλοφορούντος ευρώ δηλαδή.
        Αν εξαιρέσει κανείς το Δεκέμβριο του 2002 όπου ο δείκτης πέρασε για έναν μόλις μήνα σε ελαφρά αρνητικό έδαφος με τιμή -0,2  και αμέσως μετά επανήλθε σε θετικό, για πρώτη φορά περνάει σταθερά σε αρνητικό έδαφος με ολοένα αυξανόμενο ρυθμό από το Φεβρουάριο του 2010.
         Από το Φεβρουάριο του 2010 λοιπόν η ποσότητα του κυκλοφορούντος χρήματος στη χώρα μας μειώνεται όχι σταθερά αλλά με ολοένα και μεγαλύτερο ρυθμό. Το χρήμα, το ευρώ δηλαδή, έφευγε από τη χώρα το Σεπτέμβριο με ετήσιο ρυθμό μεταβολής -10,3%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.
          Η χώρα μας ως χώρα-μέλος της ευρωζώνης δεν μπορεί να "τυπώσει" νέο χρήμα. Επίσης, δεν μπορεί να δανειστεί από τις αγορές - λόγω υψηλού spread - ώστε να φέρει έστω και "δανεικό" χρήμα στο εσωτερικό. Τα μόνα διαθέσιμα ρευστά, κατά την έννοια του Μ3, όχι στο Κράτος αλλά στο σύνολο της ελληνικής οικονομίας είναι εκείνα που "εισέρχονται" στο σύστημα από τους δανειστές μας - τα 110 δις ευρώ δηλαδή - τα οποία όμως ξαναφεύγουν ώστε να γίνουν είτε τοκοχρεωλύσια, είτε να "κλείνουν τρύπες" του δημοσίου (μισθούς, συντάξεις, οφειλές κλπ). Τελικά όμως και αυτό το ολίγο σχετικά χρήμα καταλήγει εκτός Ελλάδος αφού η εγχώρια παραγωγή είναι από ελάχιστη έως μηδενική και οι πρώτες ύλες εισάγονται. Διότι τι θα τον κάνει τον μισθό του υπάλληλος; Λεμόνια Αργεντινής!
           Ποιο είναι το τελικό συμπέρασμα; Η μείωση του κυκλοφορούντος χρήματος, χωρίς τη δυνατότητα να τροφοδοτηθεί η οικονομία με ρευστό από άλλη πηγή (εκτύπωση νέου, δανεισμό κλπ) αφήνει ένα "κενό". Ένα νομισματικό κενό το οποίο με κάποιο τρόπο πρέπει να "γεμίσει" διότι είναι σαφές ότι δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στην ανταλλακτική οικονομία, πάρε ένα κιλό στάρι και δώσε μου δυο mp3 για το ipod (!). Βεβαίως η ιδανική πηγή εισαγωγής νέου ζεστού χρήματος στην οικονομία θα ήταν η εισροή  αυτού μέσω νέων επενδύσεων. Αυτή θα ήταν μια απάντηση στο πρόβλημα, όμως επί του παρόντος όλοι - επίσημοι και ανεπίσημοι - προβλέπουν δραματική ύφεση στον ορατό ορίζοντα. Διαφωνούν απλώς για το "βάθος".
           Αν δεν συμβεί λοιπόν ένα "θαύμα", όλοι οι δείκτες συγκλίνουν ότι το ευρώ όπως το γνωρίζαμε ως νόμισμα είναι πολύ πιθανό να αποτελεί μια ανάμνηση...

Σήμανε η Ελληνική Υποχώρηση...

      Βγαίνοντας για λίγο έξω από τον παρόντα χρόνο και επισκοπώντας την ιστορία μας - στο βαθμό που τη γνωρίζουμε τουλάχιστον - ως μια γραμμική εξέλιξη, θα διαπιστώσουμε ένα κοινό στοιχείο, με το οποίο δύσκολα μπορεί να διαφωνήσει κανείς. Για τις ανάγκες του άρθρου, θα προσπαθήσουμε να το περιγράψουμε σχηματικά. Η Ελλάδα ανέκαθεν εκινείτο  μεταξύ δύο πεδίων: του υλικού/οικονομικού και του πνευματικού/ιδεαλιστικού. Στο "υλικό πεδίο" μπορούμε να συμπεριλάβουμε την οικονομική ανάπτυξη, την υλική "ευημερία", την γεωγραφική επέκταση του έθνους και γενικά όλες τις "ορατές" και χειροπιαστές εθνικές "απολαβές" στο πέρασμα του χρόνου. Από την άλλη, στο "πνευματικό πεδίο" θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε το σύνολο της "πνευματικής περιουσίας".
     Το μέγεθος της Ελλάδας συνετίθετο από ένα ιδεατό άθροισμα των επί μέρους μεγεθών μεταξύ των δύο αυτών πεδίων. Μπορεί σε ιστορικές περιόδους να υπήρχαν συνθήκες συρρίκνωσης στο πεδίο της "ύλης", αντίθετα όμως η Ελλάδα είχε να παρουσιάσει πλεόνασμα πνεύματος και δημιουργίας. Αντιμετωπίζοντας το ζήτημα συνολικά, η Ελλάδα ανεξάρτητα της χρονικής συγκυρίας, είχε να επιδείξει στο άθροισμα των δύο αυτών - ενίοτε και αντιθετικά κινούμενων - μεγεθών, μια διαρκή πορεία ανόδου και ουδέποτε σμικρύνθηκε στο πέρασμα του χρόνου. Ακόμη και σε περιόδους τυπικής "εξαφάνισής" της χώρας, όπως σε περιόδους κατοχής ας πούμε, τα πνευματικά μεγέθη υπεραντιστάθμιζαν την υλική απώλεια.
     
     Η παρούσα περίοδος είναι μοναδική στην ελληνική Ιστορία. Το ζήτημα της οικονομικής κρίσης δεν είναι πρωτόγνωρη κατάσταση για την Ελλάδα. Ούτε βεβαίως και η πτώχευση και μάλιστα υπό πολύ δυσμενέστερες συνθήκες. Έχουμε δυσπραγήσει και στο παρελθόν πολλάκις. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό έγκειται στο γεγονός ότι δεν διαφαίνεται από πουθενά η παράλληλη παρουσία μας στον "άυλο" κόσμο των ιδεών. Στον πνευματικό κόσμο όπου κατά τεκμήριο η χώρα μας αποτελούσε "υπερδύναμη". Για πρώτη φορά στην Ιστορία, ερχόμαστε ως έθνος, αντιμέτωποι με ένα συνολικό έλλειμμα.
  
      Οι πνευματικές φωνές που ακούγονται είναι διαπιστωτικές του πολυδιάστατου ελλείμματος. Δεν παράγουν ιδέες τόσο "τρομακτικά" ισχυρές ώστε να σταθούν ηγετικά - μη σας τρομάζει η λέξη - σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι πνευματικές φωνές που ακούγονται απλώς ψιθυρίζουν ή ψελλίζουν κάποιες φορές ακόμη και αναμασήματα πομφολύγων της αλλοδαπής.
      Απουσιάζει ο νεωτερισμός, η πρωτοπορία, η πνευματική μοναδικότητα. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που δανειζόμαστε κεφάλαια από τους ξένους ώστε να επιβιώσουμε υλικά, αντίστοιχα δανειζόμαστε και πνευματικά. Εισάγουμε ιδέες, ιδεολογίες και πνευματικά επιτεύγματα ή στην καλύτερη περίπτωση δανειζόμαστε "εσωτερικά" από το πλούσιο παρελθόν μας. Δεν παράγουμε κάτι καινούριο, κάτι μοναδικό ή συγκλονιστικά ελληνικό ως απάντηση στην κρίση.
       Ακούμε καθημερινά τι έχει να πει ο τάδε ή δείνα διεθνής γκουρού στην οικονομία, στη φιλοσοφία ή στην επιστήμη. Κι όταν δεν συμφωνούμε, αντικαθιστούμε το κενό με ένα άλλο πνευματικό δάνειο ή απλώς τοποθετούμε ένα "αντί-" μπροστά από εκείνο που δεν μας αρέσει και τελειώσαμε. Στείρα άρνηση, ένδειξη της ερημιάς στο πνεύμα και στις ιδέες. Υπάρχουν βεβαίως κι αυτοί που θα επικαλεστούν ιδέες και αντιλήψεις από την πνευματική κληρονομιά των προγόνων. Το τελικό συμπέρασμα όμως δεν είναι παρά η πνευματική αδράνεια.
         Διαπιστωτικά λοιπόν κι εμείς - στο πνεύμα της εποχής - εκείνο που σημειώνουμε δεν είναι άλλο από την εθνική συρρίκνωση. Από τη συνολική ελληνική αναδίπλωση, ταυτόχρονα σε όλα τα πεδία.
          Σε όλους τους τόνους ακούγεται όλο και πιο δυνατά η Ελληνική Υποχώρηση. Το νέο ερώτημα είναι η ποιος, πως και πότε θα καλύψει το κενό. Γιατί η Φύση το κενό το απεχθάνεται...

ad graecas calendas solvere!

"ες τας ελληνικάς καλένδας εξοφλείν"!

       Να λοιπό που κάνουμε ένα τεράστιο κύκλο στην Ιστορία. Οι Ευρωπαίοι θα μας εξοφλήσουν την τρίτη δόση στις "ελληνικές καλένδες" του Γενάρη!

- Καλώς το Γιώργο! Πως από δω βρε παιδί;
- Ε, να...ήρθα να μου δώσετε και την τρίτη δόση να κάνω κι εγώ γιορτές...

- Γιωργάκη, ξαναπέρνα το Γενάρη ρε παλληκάρι μου. Έχουμε κάτι σφίξεις τώρα, έρχονται και γιορτές και κλείνουμε...καταλαβαίνεις!

       Και μη νομίζεις ότι ο Γενάρης είναι κανένας τυχαίος μήνας. Όχι. Ξέρεις τι γινόταν το Γενάρη - ή και Καλαντάρη - στο Βυζάντιο; Μας πληροφορεί λοιπόν η ελληνική Wikipedia:

       "Με την αρχή του χρόνου άρχιζε η θητεία των υπάτων, οι οποίοι σε σχετική πομπή στους δρόμους σκορπούσαν νομίσματα, που αρχικώς ήσαν χρυσά, αλλά αργότερα, επί Ιουστινιανού, περιορίστηκαν σε αργυρά. Μικρά νομίσματα συνέλεγαν όμως και τα παιδιά, που περιέρχονταν τα σπίτια συγγενών και φίλων για να ευχηθούν. Έτσι γεννήθηκαν τα «Κάλαντα», που φθάνουν μέχρι τις μέρες μας"

       Φαντάζεσαι λοιπόν τη Μέρκελ, το Γιούνκερ και τον Τρισέ ντυμένους με χρυσοποίκιλτα και πορφύρες να κατέβουν στην Αθήνα  Χριστουγεννιάτικα και να σκορπούν τα ευρουλίνια της τρίτης δόσης στους δρόμους; Μεγαλείο! Και σημαδιακό. Γιατί;

       Ο Ιανουάριος πήρε την ονομασία του από τον Ιανό. Ένα Ρωμαϊκό θεό. Διπρόσωπος θεός, όπως θα ξέρεις. Σαν την Ευρώπη της Μέρκελ. Δεν ξέρει που να κοιτάξει. Γιατί ο Ιανός - όπως και η Γερμανία σήμερα - είχε στραμμένο ένα πρόσωπο προς την Ανατολή κι ένα προς τη Δύση. Ένα προς το Μέλλον κι ένα προς το Παρελθόν. Αναποφάσιστη. Όχι ο Ιανός. Η Μέρκελ. Και μαζί της κι η Ευρώπη.
- Να τη δώσω ή να μη τη δώσω την επόμενη δόση; Αναρωτιέται η γερμανίδα!
        Ο Ιανός-Ιανουάριος λοιπόν, θεός των θυρών των πυλών και των ενάρξεων έπαιζε το ρόλο του Φύλακα των Εισόδων και των Εξόδων κι εκεί κρύβεται ίσως το θεμέλιο της πεποίθησης ότι ο συγκεκριμένος θεός αντιπροσώπευε τις ενάρξεις. Διαβαίνει κανείς μια πύλη, μια πόρτα ή μια γέφυρα, προκειμένου να βρεθεί σε ένα νέο τόπο, οριοθετημένο τεχνητά ή φυσικά.
         Τον Ιανουάριο λοιπόν θα ανοίξει για μας η πόρτα που θα μας οδηγήσει σε κάτι νέο, αφού για να μας χορηγήσουν το ρευστό μας ζητούν σκληρότερα μέτρα και να αλλάξουμε μυαλά κι ίσως κι άλλα που δεν ξέρουμε. Αλλά ταυτόχρονα η ανοικτή πόρτα του Ιανού-Ιανουαρίου, συμβολίζει και τον πόλεμο. Γιατί; Και πάλι η ελληνική Wikipedia μας ενημερώνει:
         "Οι ναοί του Ιανού στη Ρώμη ήταν πολυάριθμοι και ο σημαντικότερος ανάμεσά τους ήταν ο Ianus Geminus, ένα διαμπερές οικοδόμημα με δύο αντικριστές πύλες, εκ των οποίων η μία έβλεπε προς την Ανατολή και η άλλη στη Δύση. Βρισκόταν στο Forum Romanum μέσω του οποίου βάδιζε ο ρωμαϊκός στρατός για τη μάχη. Αυτός ο ιδιαίτερος ναός είχε μια συμβολική λειτουργία. Όταν τις πύλες του έκλειναν, αυτό σήμαινε ότι υπήρχε ειρήνη στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Όταν οι πύλες του άνοιγαν, όλοι γνώριζαν πως οι Ρωμαίοι ήταν σε πόλεμο."
          Αν ανοίξουν λοιπόν οι πύλες τον Ιανουάριο, η Ρώμη-Ευρώπη θα εισέλθει σε πολεμική περίοδο; Δεν ξέρω.
         Αντίθετα με την Αρχαία Ρώμη, στην Αρχαία Ελλάδα ο Ιανουάριος - ο μήνας της τρίτης δόσης από την Ευρώπη δηλαδή - ονομαζόταν Γαμηλιών. Ο μήνας ήταν αφιερωμένος στους γάμους του Δία με την Ήρα. Τέκνο όμως των δύο θεών ήταν και ο Άρης. Ο σκοτεινός θεός του πολέμου. Τι εγκυμονεί λοιπόν ο Ιανουάριος; Ας σημειώσουμε  πριν προχωρήσουμε όμως το εξής αξιοπερίεργο: Στο Ρωμαϊκό Μηνολόγιο μόνο δύο θεοί, ο Ιανός με τον Ιανουάριο και ο Μάρτιος (Mars)-Άρης, έδωσαν τα ονόματά τους σε μήνες.
          Κατά κάποιο τρόπο ο Ιανός - Ιανουάριος - κοιτάζοντας στην Ανατολή και στη Δύση, στο Παρελθόν και στο Μέλλον, απεικονίζεται στο βιβλικό πρόσωπο του Μελχισεδέκ ο οποίος σύμφωνα με την Προς Εβραίους επιστολή, ήταν "απάτωρ, αμήτωρ, αγενεαλόγητος, μήτε αρχήν ημερών μήτε ζωής τέλος έχων".  Κυριολεκτικά διαχρονικός όπως και ο Ιανός. Αλλά  ο Αβραάμ - μετά από μάχη - έδωσε  στο Μελχισεδέκ «το ένα δέκατο» από όλα τα λάφυρα των εχθρών του. (Γένεση 14:18-20). Μας θυμίζει βεβαίως το φόρο που επέβαλαν οι Οθωμανοί στους λαούς που κατακτούσαν. Τη γνωστή δεκάτη.
          Στο κουβάρι λοιπόν της Ιστορίας, τον Ιανουάριο το μήνα του Ιανού-Μελχισεδέκ, το μήνα του γάμου Δία και Ήρας  γονέων του φοβερού θεού Άρη, συμπλέκονται απαρχές πολεμικών δεινών και επαχθών φόρων;
          Πολέμου όμως ποιων εναντίον ποιων; Πρόκειται για τους λεγόμενους "Χομπσιανούς" πολέμους - από το συγγραφέα Thomas Hobbes - όπου ισχύει το "Bellum omnium contra omnes" (πόλεμος όλων εναντίον όλων);
          Αν εμβαθύνουμε στο θέμα, θα διαπιστώσουμε ότι η αντίστοιχη του Ιανού θεότητα στον Περσικό  Ζωροαστρισμό είναι ο Μίθρας, ο οποίος αναφέρεται στα ιερά κείμενα αυτής της θρησκείας ως "ο υπερασπιστής και φύλακας της άσα —της αλήθειας και της τάξης— και ο άρχοντας του κόσμου". Το εντυπωσιακό είναι ότι και ο Μίθρας και ο Ιανός απεικονίζονται σε κάποια αγάλματα να κρατούν κλειδί και σκήπτρο, σύμβολα της εξουσίας τους επί των περασμάτων και του χρόνου. Μάλιστα, σύμφωνα με τον Αντουάν Μαϊλέ (Antoine Meillet), το όνομα του Μίθρα σημαίνει «συμβόλαιο, διαθήκη», εμείς θα το λέγαμε "Μνημόνιο"! Στην αγγλική έκδοση της Wikipedia, σε άρθρο σχετικό με τη Ρωμαϊκή λατρεία του θεού Ήλιου (Sol), μαθαίνουμε ότι o Μακρόβιος - Ρωμαίος συγγραφέας - στο έργο του "Σατουρνάλια" αναφέρει ότι ο θεός Ήλιος και ο Ιανός ταυτίζονται. Το εκπληκτικό είναι πως από την ελληνική έκδοση της Wikipedia  στο σχετικό άρθρο για το Μιθραϊσμό, μαθαίνουμε ότι:" Η έκτη βαθμίδα μύησης, αυτή του Ηλιοδρόμου, σήμαινε εισχώρηση στα εσωτερικά Μυστήρια του Μίθρα και έναρξη της πορείας του μυούμενου προς την ταύτιση με το Μίθρα-Ήλιο"!
          Ιανός-Μίθρας-Ήλιος λοιπόν και μην ξεχνάμε ότι το άρμα του θεού ήλιου ήταν τέθριππον - quadriga!- όπως και το γερμανικό βραβείο προς τον κ. Παπανδρέου.
          Ο Ήλιος  φαίνεται να διαδραματίζει έναν καθοριστικό ρόλο αφού οι φίλοι μας Γερμανοί μαζί με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους αποφάσισαν να μας χορηγήσουν την τρίτη δόση του δανείου το μήνα του Ήλιου-Ιανού-Ιανουαρίου. Ποιο σύμβολο κρύβεται πίσω από αυτή την κίνηση;
           Ο Ήλιος παραδόξως διαδραματίζει κι ένα πολύ σημαντικό ρόλο στον τουρκικό εθνικισμό. Οι Τούρκοι εθνικιστές έχουν μια θεωρία, την "Güneş Dil Teorisi" , ή αλλιώς "ηλιοκεντρική γλωσσολογική θεωρία" ( Sun Language Theory). Εν ολίγοις λέει πως όλες οι γλώσσες ανάγονται σε μια αρχική γλώσσα η οποία με τη σειρά της προήλθε από τα φωνήματα που εκφώνησαν οι πρωτόγονοι βλέποντας τον Ήλιο και φυσικά - κατ' αυτούς - οι πρωτόγονοι αυτοί ήσαν Τούρκοι. Να σημειώσουμε ότι στα τουρκικά ο Ιανουάριος λέγεται ocak που μπορεί να σημαίνει και εστία ή τζάκι. Φυσιολογικό για Γενάρη, αλλά και ως σύμβολο της ηλιακής πυράς.
            Με έναν παράξενο τρόπο, ο συμβολισμός της επιλογής του χρόνου για την τρίτη δόση μας διασταυρώνει με τον τουρκικό εθνικισμό, με κοινό σημείο αναφοράς τον Ήλιο. O Ήλιος σταματάει το άρμα του όμως για να απολαύσει το τραγούδι του μυθικού πουλιού Φοίνικα, ενώ ο Φοίνικας τιμούνταν στην αρχαία Ελλάδα και συνδεόταν με την λατρεία του Ήλιου. Στην Εβραϊκή παράδοση τον συναντάμε ως ‘Μίλχαμ’  και κατατάσσεται στα Χερουβείμ, φύλακας της επίγειας σφαίρας, όπως φύλακας είναι και ο Ιανός για τους Ρωμαίους. Και βέβαια, ο αετός (adler) στο Θυρεό της Γερμανικής Δημοκρατίας άνετα θα μπορούσε να εκληφθεί ως Φοίνικας.
            Αρχίζει λοιπόν και αποκρυσταλλώνεται ο εσωτερικός συμβολισμός, όπου Γερμανία, Τουρκία και Ελλάδα εισέρχονται σε ένα μυστηριώδες παιχνίδι του Ιανουαρίου.
             Και αφού αρχίσαμε τα παραμύθια, ας μην ξεχνάμε ότι τα PIGS (Portugal, Ireland, Greece, Spain) τα γουρουνάκια ελληνιστί τα κυνηγάει ο κακός λύκος. Ένας λύκος βέβαια - ένας γκρίζος λύκος - είναι και το έμβλημα των Τούρκων εθνικιστών, από ένα τουρκικό μύθο. Κι για όσους αναρωτιούνται για τη σχέση Γερμανών και Τούρκων στην Ιστορία, που χρονολογούνται από το 1880, να θυμίσουμε τον Γερμανό Στρατηγό Φον ντε Γκολτζ ο οποίος τελικά μετονομάστηκε σε  Γκολτζ Πασάς, αφού πολέμησε εναντίον των Βρετανών στη Μεσοποταμία ως επικεφαλής των Οθωμανών Τούρκων το 1915.
             Αυτά λοιπόν για το θέμα της τρίτης δόσης και για να δανειστούμε ολίγη από τη γερμανική θυμοσοφία:"Ein Unglück kommt selten allein" που θα πει "Μια συμφορά σπάνια έρχεται μόνη."


         

 

Μικρές Χώρες στο Νέο Κόσμο. Θα Αντέξουν;

     Ζούμε σε ενδιαφέροντες καιρούς. Μέσα σε λιγότερο από 30 χρόνια - κοντά μια γενιά δηλαδή - ζήσαμε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, με την πτώση του Τείχους και βιώνουμε το μετασχηματισμό του παγκόσμιου συστήματος ισχύος από το παλιό διπολικό (ΗΠΑ-Ρωσία) σε ένα Νέο Πολυπολικό Κόσμο, με ένα μικρό διάλειμμα που χαρακτηρίστηκε από την απόλυτη κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών.
     Η πρόσφατη κρίση, απλώς επισφράγισε την άνοδο νέων περιφερειακών δυνάμεων, της Κίνας, της Βραζιλίας, της Ινδίας και άλλων που καλούνται να παίξουν το ρόλο τους στην παγκόσμια σκακιέρα. Το γνωστό BRIC δηλαδή (Brazil-Russia-India-China) συγκροτεί το νέο σύστημα ισχύος και ήδη ακόμη και στη χώρα μας γινόμαστε μάρτυρες αυτής της ανακατάταξης. Αν μας έλεγε κάποιος τη δεκαετία του '60 ότι η Κίνα θα είχε εμπορική και οικονομική παρουσία στην Ελλάδα, απλώς θα γελούσαμε και στη συνέχεια θα κλείναμε κι αυτόν τον κάποιον ή στη φυλακή - ως μίασμα(!) κομμουνιστικό - ή σε φρενοκομείο.
     Αντίστοιχα μεγαλώνει και ο αριθμός μπροστά από τις διάφορες ομάδες G (Grate). Από τους G7 πήγαμε στους G8 - αφού προσθέσαμε και τους Ρώσους - και τώρα παίζουν οι G20. 
     Οι σημαντικές αυτές μεταβολές δεν θα μπορούσαν να αφήσουν ανέγγιχτη ούτε τη δική μας χώρα, ούτε και τις άλλες περιφερειακές χώρες και κυρίως τις μικρές σε μέγεθος οικονομικό και άρα πολιτικό και γεωπολιτικό.
      Μετά το Β'ΠΠ η επικυριαρχία των ΗΠΑ στην περιοχή - ή της Ρωσίας αντίστοιχα στο λεγόμενο Ανατολικό Μπλοκ - επέβαλλε, δια της ισχύος, αφενός την "PAX AMERICANA" για τις χώρες που τελούσαν υπό το άρμα της και αφετέρου ενίσχυε την οικονομική σταθερότητα υπό την έννοια ότι οι επιμέρους οικονομίες λάμβαναν την - όχι χωρίς ανταλλάγματα βεβαίως - αμερικανική ενίσχυση. Οι παλαιότεροι θα θυμούνται στην επικαιρότητα της εποχής την περίφημη αναλογία σε βοήθεια "7 προς 10" σε σχέση με την Τουρκία, η οποία αποτελούσε και πάγιο θέμα στην εκάστοτε ατζέντα των συνομιλιών μεταξύ της Ελλάδος και των υπερατλαντικών συμμάχων.
      Όταν οι ΗΠΑ στη δεκαετία του '90 στράφηκαν στην Ανατολή (Ιράκ και Αφγανιστάν) , εφόσον τα πράγματα στην Ευρώπη είχαν ξεκαθαρίσει, και μετά τη Ρωσική αναδίπλωση λόγω των γνωστών οικονομικών και άλλων δυσκολιών που αντιμετώπισε, βρεθήκαμε εμείς αλλά και άλλες μικρές χώρες, αντιμέτωποι με δύο σημαντικά προβλήματα:

•        Η "PAX AMERICANA" έχασε τον "εγγυητή" της, με αποτέλεσμα να αναδυθούν τα περιφερειακά προβλήματα των μικρών χωρών, τα οποία μέχρι τότε "κρυβόντουσαν" κάτω από το χαλί στο όνομα του "Μεγάλου Εχθρού", της Ρωσίας.
  
•        Η "ασφαλής" Ευρώπη, κατόρθωσε να συγκροτήσει δικούς της θεσμούς μέχρι και την κορωνίδα του κοινού νομίσματος, ενώ οι παραδοσιακές κεντρικές δυνάμεις - Γαλλία και Γερμανία - ξαναπήραν τη θέση τους στην Ευρωπαϊκή ηγεσία, με τη διαφορά ότι αυτές οι δυνάμεις πλέον δεν ενδιαφέρονται για τις ατζέντες των μικρότερων χωρών. Ποιος ασχολείται με τη σταθερότητα στη μικρή Ελλάδα, στην Ιρλανδία ή στην Πορτογαλία. Γεωπολιτικά δεν ενδιαφέρουν πλέον και το μόνο που ενδιαφέρει είναι να κατορθώνουν να πληρώνουν τα χρέη τους.

      Ελλείψει λοιπόν επικυρίαρχου, οι μικρές χώρες αδυνατούν να "πουλήσουν" γεωπολιτική ισχύ λόγω της θέσης τους ή των συμμαχιών τους, προκειμένου να την "ανταλλάξουν" με  οικονομική βοήθεια. Βεβαίως, αντίστοιχα προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι μικρές χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ: η Ουγγαρία, η Ρουμανία κλπ.
     Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι όλες οι μικρές χώρες - σε διαφορετικό βαθμό η κάθε μια - δεν είχαν ούτε την υποδομή ούτε τη δυνατότητα να προσαρμόσουν τον παραγωγικό και κοινωνικό τους ιστό στα νέα δεδομένα. Οι μικρές χώρες δεν έχουν πλέον τον έναν "μεγάλο" συνομιλητή και ταυτόχρονα ισχυρό σύμμαχο στον οποίο θα μπορούσαν να απευθυνθούν όταν έφταναν στα "κόκκινα" οι οικονομίες τους. Αναγκάζονται πλέον να προστρέχουν - κι αυτό σαφές δείγμα της πολυπολικής κατάστασης που διαμορφώνεται - σε πλήθος συνομιλητές (από τους Κινέζους και τους Ρώσους μέχρι το ΔΝΤ, την ΕΚΤ, και Ευρωπαίους ηγέτες και παράγοντες), προκειμένου να αποσπάσουν στήριξη, οικονομική βοήθεια ή επενδύσεις.
      Το συμπέρασμα; Μάλλον ζοφερό.
      Οι μικρές χώρες θα συνεχίσουν να πιέζονται αφόρητα και η οικονομική δυσπραγία τους δεν είναι παρά ο προθάλαμος της νέας κατάστασης. Η πολυπολικότητα είναι συστημική, θα συνεχιστεί έντονα με την εμφάνιση ολοένα και πιο ισχυρών αναπτυσσόμενων οικονομιών που θα έχουν λόγο στη διεθνή πραγματικότητα. Σε λίγο, εκτός από τους BRICS, θα ακούσουμε και για τους CIVETS (Colombia, Indonesia, Vietnam, Egypt, Turkey και South Africa) και ακόμη περισσότερο για τους ΝΕΧΤ-11 (Bangladesh, Egypt, Indonesia, Iran, Mexico, Nigeria, Pakistan, the Philippines, South Korea, Turkey, και Vietnam). Η εντεινόμενη πολυπολικότητα θα εντείνει και τα φαινόμενα που σήμερα βιώνουμε αλλά θα συμπληρωθεί το τοπίο όταν όλες αυτές οι αναπτυσσόμενες μεσαίες χώρες θα αναζητήσουν το χώρο που τους αναλογεί εκτός της οικονομίας και στο γεωπολιτικό πεδίο. Η Ευρώπη φτιάχνει  καταφύγια για τα PIGS ανάλογα με εκείνα που έφτιαχναν τα γουρουνάκια στο γνωστό παραμύθι. Με το πρώτο φύσημα θα πέσουν.
      Κάθε χώρα σε κρίση έχει τις δικές της παθογένειες και η Ελλάδα βεβαίως πολλές και σημαντικές. Τα κοινά σημεία όμως ή πιο σωστά τα εφαλτήρια της κρίσης για το σύνολο των μικρών χωρών είναι πολύ καλά κρυμμένα και εδράζονται στους τριγμούς από τις ανακατατάξεις προς μια νέα ισορροπία ισχύος.
     

Τελικά Μήπως Πράγματι τα "Φάγαμε Μαζί";

     Δανείζομαι τη γνωστή και ποικιλοτρόπως σχολιασθείσα περίφημη πλέον φράση του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης. Οπωσδήποτε η συγκεκριμένη φράση, ως και άποψη, συγκέντρωσε τα πυρά πολλών και για πολλούς λόγους - ένα ρόλο έπαιξε και η εν γένει παρουσία του κ. Πάγκαλου - με έναν όμως κοινό παρονομαστή ο οποίος μας διαφεύγει, ενίοτε: Το εκλογικό σώμα ή και ευρύτερα η κοινωνία λαμβάνει μονίμως αποστάσεις από το εξ ονόματός της ενεργούμενο που δεν είναι άλλο από το πολιτικό σύστημα. 
     
      Η ελληνική κοινωνία αποτελεί μια εντελώς ιδιάζουσα περίπτωση πολιτικού φαινομένου, όχι για κάποιον ιδιαίτερο λόγο αλλά ακριβώς  διότι έχει διαμορφώσει την  ακράδαντη πεποίθηση - ως σύνολο βεβαίως - ότι διαφέρει. Έχει εμποτιστεί με μια ιδιότυπη άποψη περί μοναδικότητας σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη κοινωνία, σύνολο ή φαινόμενο. Ο καθείς έχει τη δική του αντίληψη περί διαφορετικότητας-θρησκευτική, φυλετική, εθνική, ιδεολογική, οικονομική ή όποια άλλη - αλλά το κοινό σημείο είναι η βαθιά και έντονη αντίληψη περί διαφορετικότητας.

      Ως "διαφορετική" ή "διαφέρουσα" λοιπόν η ελληνική κοινωνία αποστασιοποιείται από οτιδήποτε ή οποιονδήποτε  επιχειρεί - δικαίως ή αδίκως- να ανατρέψει ή να θίξει τον πυρήνα αυτής της αντίληψης. Αν οιοσδήποτε επιχειρήσει να ταυτίσει ή να συσχετίσει την ελληνική κοινωνία με αρνητικές καταστάσεις ή ψόγο, αντιδρά εν χορώ και εν οίστρω. Ο κ. Πάγκαλος επιχείρησε να "ταυτίσει" αντιλήψεις ή συμφέροντα πολιτικού συστήματος και κοινωνίας. Πέραν των αυτονόητων περιορισμών και υποσημειώσεων που επιδέχεται η φράση ή ακόμη και εν δυνάμει συνολική απόρριψη - είναι ζήτημα επιχειρημάτων - στην ουσία της επιχειρεί μια ταύτιση. Η ελληνική κοινωνία αντέδρασε αρνητικά εξαιτίας της προσπάθειας ταύτισής της με έννοιες ή περιοχές διαφθοράς, στην ουσία της δηλαδή η αντίδραση της ελληνικής κοινωνίας αφορούσε στην εικαζόμενη ταύτισή της με ένα οιονεί διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα, το οποίο όμως η ίδια η κοινωνία παρήγαγε. Απλώς σήμερα δεν "αναγνωρίζει" αυτό της το "τέκνο" και το αφήνει "ορφανό".

      Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και μια σειρά άλλων εκφάνσεων του ελληνικού κοινωνικού συστήματος, όπως η καταγραφείσα μείζονα αποχή κατά τις πρόσφατες εκλογές καθώς και η ακόμη μεγαλύτερη αναμενόμενη αποχή κατά τις επερχόμενες. Αν συνομιλήσει κανείς με "ενσυνείδητα" απέχοντες από την εκλογική διαδικασία - αφαιρώντας βεβαίως από το συλλογισμό του τους απέχοντες εξαιτίας αντικειμενικών δυσχερειών - θα αποκομίσει το συμπέρασμα ότι αυτές οι κοινωνικές ομάδες διακρίνονται από την πλέον ισχυρή αντίληψη της "διαφορετικότητας".
- Εγώ δεν ψηφίζω κανέναν τους γιατί δεν θέλω να με κάνουν συνένοχο.
       Ο πολίτης με αυτού του είδους την ισχυρή και οδεύουσα προς παγίωση αντίληψη αντιλαμβάνονται την συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία ως "ταύτιση" - μερική ή ολική - με το πολιτικό σύστημα, αδιαφορώντας αν το πολιτικό σύστημα δεν είναι αυθύπαρκτο αλλά ετεροπροσδιορίζεται ακριβώς από την ενεργή συμμετοχή των πολιτών.
      
       Κατά συνέπεια, πίσω από τις φράσεις του κ. Αντιπροέδρου θα μπορούσε κανείς να διακρίνει την προσπάθεια - ασυνείδητη ή ενσυνείδητη - πολιτικής εκμετάλλευσης αυτής ακριβώς της ιδιότητας των πολιτών: της εμμονής τους να "διαφέρουν". Εφόσον μεγάλη μερίδα εκλογέων αντιλαμβάνεται ως "ταύτιση" με το πολιτικό σύστημα τη συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία και αφού στις εκλογές αναμενόταν η έκφραση της δυσφορίας του εκλογικού σώματος, η "υποκινούμενη" αποχή μόνο οφέλη θα είχε να προσπορίσει στο κυβερνών κόμμα. Το επικοινωνιακό προφίλ του κ. Πάγκαλου ήταν ιδανικό ώστε να γίνει φορέας αυτής της "απώθησης" εκλογέων και προς αυτήν την κατεύθυνση τελικώς λειτούργησε. Η επικοινωνιακή "επιστράτευση" του κ. Πάγκαλου κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ώστε να "απωθήσει" προς την αποχή προβάλλοντας ένα "πρότυπο" πολιτικού ιδανικό για την περίπτωση.

        Δική μας εκτίμηση δεν είναι άλλη από τη "συνάθροιση" και της παρουσίας του κ. Πάγκαλου στον ευρύτερο πολιτικό σχεδιασμό της Κυβέρνησης, ο οποίος αποβλέπει - όχι αργότερα από τετράμηνο - σε πρόωρες εκλογές των οποίων ένα εκ των χαρακτηριστικών τους θα ήταν και η μειωμένη συμμετοχή άρα και η αποδυναμωμένη έκφραση δυσαρέσκειας.

7 Νοεμβρίου: Μια Πρόβλεψη (Κράτα τη μπορεί να σου χρειαστεί...)

     Ως γνωστόν η δημοσίευση δημοσκοπήσεων απαγορεύεται. Κι εγώ λοιπόν δε θα σου πω δεδομένα κι αποτελέσματα δημοσκοπήσεων. Βεβαίως και για τη νομιμότητα του πράγματος αλλά και για να έχω ήσυχη τη συνείδησή μου ότι δεν σε επηρέασα. Θα σου πω όμως τι διαφαίνεται για τούτες τις εκλογές.
     Ως "εργαλείο" πρόβλεψης χρησιμοποιούμε ένα μαθηματικό μοντέλο -πρωτότυπο θα έλεγα - το οποίο λαμβάνει υπόψη του μια ποικιλία από παραμέτρους του εκλογικού σώματος, τις σημαντικότερες από τις οποίες μπορούμε να αναφέρουμε:

• το βαθμό "ωριμότητάς" του
  
• το βαθμό "κινητικότητάς" του, μεταξύ κομμάτων, πολιτικών επιλογών ή προσώπων.
  
• ιστορικά δημοσκοπικά δεδομένα προηγούμενων εκλογικών διαδικασιών
  
• κοινωνικά στατιστικά δεδομένα σε συσχετισμό με την πολιτική επιρροή που ασκούν επί μέρους κοινωνικές ομάδες
• δεδομένα του ευρύτερου κοινωνικού και πολιτικού χώρου στον οποίο εντάσσεται ή ακολουθεί η ελληνική κοινωνία (Βαλκάνια, Ευρωπαϊκές χώρες κλπ)
• δεδομένα από την τρέχουσα πολιτική και οικονομική συγκυρία
• σημαντικά γεγονότα που "σημαδεύουν" την πρόσφατη συλλογική μνήμη
  

    Αν ποσοτικοποιήσουμε τις παραμέτρους που περιγράψαμε παραπάνω, καταλήγουμε σε μια σειρά προβλεπτικών συμπερασμάτων για τις μεθαυριανές εκλογές, μιας και το άρθρο γράφεται στις 5 Νοεμβρίου, δύο μόλις ημέρες πριν. Το μοντέλο μας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί "ψυχο-κοινωνικό" και η διαφορά του από τις κοινές δημοσκοπικές προβλέψεις είναι η δυνατότητά του να εκφεύγει από τη "στατική εικόνα" και να ενσωματώνει τη δυναμική του εκλογικού σώματος. Ιδού λοιπόν τα συμπεράσματα που προέκυψαν:

• Το ΠΑΣΟΚ θα υποστεί μια ξεκάθαρη εκλογική ήττα. Το μοντέλο μας έδειξε μια ήττα που θα χαρακτηριζόταν από "συντριπτική" έως "ιστορική". Η εικόνα που μας δίνει - τουλάχιστον θεωρητικά - το μαθηματικό μοντέλο είναι εικόνα εκλογικής κατάρρευσης των ποσοστών του κυβερνώντος κόμματος.
• Το εκλογικό σώμα στην παρούσα φάση μοιάζει με άμμο που ξεχύνεται και διασπείρεται σε μια επιφάνεια. Διάσπαρτη με επί μέρους μικρούς σχηματισμούς χωρίς να "συγκεντρώνεται" συστηματικά γύρω από μια ή δυο "κορυφές".
  
• Η Νέα Δημοκρατία δεν διαφαίνεται να κερδίζει σε ποσοστά σε σχέση με τις εκλογές του 2009. Αντίθετα το μοντέλο υποδεικνύει μια περαιτέρω υποχώρηση των ποσοστών της, απλά επειδή βρισκόταν ήδη στα χαμηλά της δεν ενισχύεται και σε αυτό το χώρο η εικόνα εκλογικής "κατάρρευσης" χωρίς να μπορεί όμως να αποκλειστεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
• Τα κόμματα της Αριστεράς παρουσιάζουν απότομη και εντυπωσιακή άνοδο με την έκπληξη να εντοπίζεται σε κόμματα που δεν είχαν καθόλου ή είχαν πολύ μικρή δημόσια παρουσία και εικόνα το τελευταίο διάστημα. Εκεί φαίνεται - πάντοτε από τις ενδείξεις του μαθηματικού μας μοντέλου - να κρύβεται και η μη αναμενόμενη εξέλιξη αυτών των εκλογών. 
• Το ΛΑΟΣ διατηρεί τα εκλογικά του ποσοστά με μικρή απόκλιση πιο πιθανό προς τα κάτω.

Να ξεκαθαρίσουμε ότι οι παραπάνω προβλέψεις αφορούν σε πανελλαδικά ποσοστά των κομμάτων, μετά την αναγωγή των αποτελεσμάτων ως προς τους πολιτικούς σχηματισμούς της κεντρικής πολιτικής μας σκηνής.

Μισό Λεπτό...Κάτι μας Λείπει!

    Είπαμε ότι το Μνημόνιο - όπως ίσως ήταν αναμενόμενο για αρκετούς - έχει μετασχηματιστεί σε νόρμα της πολιτικής μας σκηνής. Σε ένα μέτρο που καθορίζει το πολιτικό σκηνικό και τους παίκτες του, κατά συνέπεια και τις επιλογές των πολιτών. Ας δεχτούμε επίσης ότι όντως ο Πρωθυπουργός έχει αποφασίσει να προχωρήσει σε πρόωρες εκλογές εφόσον "συναθροιστούν" οι παράγοντες που έχει στο μυαλό του, όπως ο ίδιος το διατύπωσε στην πρόσφατη συνέντευξή του. Ποιες είναι οι επιλογές των πολιτών σε σχέση με το Μνημόνιο και σε συνδυασμό με την πολιτική τους τοποθέτηση;
    Τι εννοώ; Απλούστατα: Είσαι κεντροδεξιός και δεν θέλεις Μνημόνιο; Επιλέγεις Σαμαρά. Είσαι κεντροδεξιός και θέλεις Μνημόνιο; Θα υπάρχει σε λίγο το κόμμα της Ντόρας. Είσαι δεξιός και ήθελες τα λεφτά του Μνημονίου αλλά τώρα δεν το θέλεις με τίποτα; Υπάρχει το ΛΑΟΣ. Γενικά λοιπόν στο χώρο της Κεντροδεξιάς έχεις επιλογές. Δεν είναι ανάγκη να καταφύγεις στο λευκό, στο άκυρο ή να ξενιτευτείς σε άλλο πολιτικό χώρο. Ακούγεται σαν διαφήμιση απορρυπαντικού αλλά έτσι είναι.
     Στον κεντροαριστερό χώρο τώρα, υπάρχει ένα θέμα. Το μοναδικό κόμμα που στηρίζει Μνημόνιο είναι το ΠΑΣΟΚ. Δεν λέω ότι το στηρίζει εξ' επιλογής ή εξ' ιδεολογίας. Κάθε άλλο. Όμως το ΠΑΣΟΚ "εγκλωβίστηκε" στη Μνημονιακή λογική, είναι εξαναγκασμένο να το παρουσιάζει ως μονόδρομο και δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι το σύνολο των στελεχών και των ψηφοφόρων του συμμερίζονται αυτήν την ανάγκη.
     Λίγο πιο αριστερά, η κατάσταση είναι ακόμη πιο δραματική. Εκεί κι αν δεν έχεις επιλογές. Αν είσαι αριστερός και στηρίζεις Μνημόνιο (το ξέρω ακούγεται διαστροφικό αλλά φαντάζομαι θα υπάρχουν κι αυτοί) μόνο το ΠΑΣΟΚ μπορεί να σε "καλύψει" κάπως. Κατά τα άλλα η πλήρης ομοιομορφία. Άρα λοιπόν έχουμε και λέμε: Αν είσαι κεντροαριστερός ή αριστερός και θες μνημόνιο, έχεις το ΠΑΣΟΚ και μόνο ως πολιτικό "κατάλυμα". Ειδάλλως, έτσι και δε θέλεις Μνημόνια, έχεις μια χαρά επιλογές: ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, Οικολόγοι, Δημοκρατική Αριστερά (Φ. Κουβέλης), μπορεί και το κόμμα του Αλαβάνου που μαθαίνω ότι συγκροτείται, για να αναφέρω μόνο την κοινοβουλευτική αριστερά. Θα μου πεις γιατί βάζω τους Οικολόγους στα αριστερά. Ε, πάρτο ως αριστερά του ΠΑΣΟΚ, έτσι για να συνεκφωνούμαστε.
      Ποιοι μένουν ακάλυπτοι; Μα οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ που ενώ δεν εντάσσονται στην Αριστερά, εντούτοις δεν θέλουν Μνημόνιο. Και δε μιλάμε για εκείνους που εύκολα καταφεύγουν σε άλλες επιλογές μικρότερων κομμάτων. Αναφερόμαστε σε ένα κοινωνικό μπλοκ που θέλει να είναι ενταγμένο σε ένα κόμμα ή σε μια παράταξη εξουσίας. Αυτοί μένουν ακάλυπτοι.
      Να λοιπόν τι μας λείπει, για να ολοκληρωθεί η εικόνα: Ένα κόμμα - και δεν αναφέρομαι σε συνδυασμούς δημοτικών εκλογών αλλά σε κανονικό κόμμα - προερχόμενο από τα σπλάχνα του ΠΑΣΟΚ το οποίο θα εκφράσει εκείνους τους ψηφοφόρους του Κινήματος που δεν επιθυμούν να ταυτιστούν με τον Μνημονιακό μονόδρομο. Θα το δούμε άραγε και μάλιστα σύντομα;

Αρχίζει και Ζαλίζει...!

Από το Μάιο, λίγες εβδομάδες μετά την επικύρωση του Μνημονίου από την Ελληνική Βουλή, είχαμε ήδη επισημάνει:"Εκεί λοιπόν στο "σημείο μηδέν", εκεί που πρακτικά θα πρέπει να "διαβούμε" πραγματικά ως κοινωνία το Ρουβίκωνα μιας νέας εποχής, σε εκείνο το σημείο θα γίνουμε παρατηρητές ενός πολιτικο-κοινωνικού "σουπερνόβα"!...".

Όπως όλα δείχνουν λοιπόν, αυτό το χρονικό σημείο βρίσκεται πολύ κοντά μας, ή τουλάχιστον είμαστε σε τροχιά προσέγγισής του πλέον. Θα παραθέσω και μερικέςπρόσφατες ειδήσεις για να δεις που θα σε πάω:
Πρώτον:
"Εννιακόσιοι πενήντα επιτυχόντες σε διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ προσλαμβάνονται έως τα τέλη του χρόνου αντί για το 2012, προκειμένου να καλύψουν κενά που προέκυψαν, λόγω συνταξιοδοτήσεων." (από το ΑΝΑ-ΜΠΕ)
Δεύτερον:
"μέχρι το τέλος του τρέχοντος μήνα θα δοθεί η προκαταβολή της ενιαίας ενίσχυσης ύψους 1,1 δις ευρώ σε 720.000 δικαιούχους αγρότες. Η εξόφληση της ενιαίας ενίσχυσης (δεύτερη δόση) θα καταβληθεί το τελευταίο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου. " (Από το ΑΝΑ-ΜΠΕ)
Τρίτον:
"Τη χορήγηση έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης σε 500.000 χαμηλοσυνταξιούχους, στο τέλος Δεκεμβρίου, εξήγγειλε ο πρωθυπουργός κατά την ομιλία του στο Περιστέρι. " (παντού...!)
Τέταρτον:
"Με την απόφαση 2/58755/0020/20-09-2010 του Υπουργείου Οικονομικών – Γενικής Γραμματείας Δημοσιονομικής Πολιτικής εγκρίθηκε η πρόσληψη 700 ατόμων διαφόρων ειδικοτήτων στην ΕΡΤ Α.Ε. με συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου, για την αντιμετώπιση υπηρεσιακών αναγκών " (από την ΕΡΤ)

Σε συνέχεια όλων αυτών, είχαμε τη διακαναλική συνέντευξη του Πρωθυπουργού, στην οποία - πέρα από το σχολιασμό που κάναμε στο προηγούμενο άρθρο μας - θα προσθέσω/υπενθυμίσω και τα παρακάτω:


* Το αποτέλεσμα των επικείμενων δημοτικών εκλογών είναι ήδη προεξοφλημένο και καμιά διακαναλική δεν μπορεί να το αλλάξει δέκα μέρες πριν τις εκλογές. Είναι πασιφανές ότι στο ΠΑΣΟΚ και ο κ. Παπανδρέου το γνωρίζουν αυτό. Άρα στόχευση του κ. Παπανδρέου δεν ήταν οι επικείμενες εκλογές. Αυτές έχουν ήδη κριθεί. Εντούτοις, ο κ. Παπανδρέου -πρωτοφανές για Πρωθυπουργό μιας πανίσχυρης Κυβέρνησης - επιλέγει να βάλει στο τραπέζι, ένα μόλις χρόνο μετά την πανηγυρική εκλογή του όπου συνέτριψε τον αντίπαλό του και χωρίς αυτός να έχει ανανήψει εκλογικά αλλά και χωρίς κανείς(!) να του το ζητά, τις πρόωρες εκλογές.
* Μια φράση από τη συνέντευξη του κ. Παπανδρέου ήταν εξόχως -κατά τη γνώμη του γράφοντος - αποκαλυπτική:"Όμως, όλα αυτά θα συναθροιστούν και θα αξιολογηθούν, και θα αξιολογηθούν όχι μόνο από εμένα προσωπικά, αλλά και από τις πολιτικές δυνάμεις και, βεβαίως, και στο εξωτερικό."

Να σημειώσουμε επίσης σχετικά με τις επικείμενες εκλογές, δύο ακόμη σημαντικά και πολύ ιδιάζοντα χαρακτηριστικά τους:

* Το ΠΑΣΟΚ δεν "κατέβασε" σε κανένα μεγάλο δήμο, πρωτοκλασάτα στελέχη του. Δεν ήθελε να "κάψει" προφανώς κανένα απ' αυτά. Αντίθετα, κινήθηκε μεταξύ της "υιοθέτησης" στελεχών από άλλους χώρους - περίπτωση Τατούλη- μέχρι την "επιστράτευση" μη πολιτικών προσώπων όπως στην περίπτωση του κ. Καμίνη. Εφόσον η πρωτοβουλία του "Καλλικράτη" ανήκει στην Κυβέρνηση και με δεδομένο ότι προβλέπεται η αναβάθμιση των τοπικών αρχόντων και ιδιαίτερα των περιφερειαρχών σε μεγάλο βαθμό όπως αντανακλάται ξεκάθαρα στη ρήση του Πρωθυπουργού:"Μιλάμε δηλαδή για πολύ σημαντικές αρμοδιότητες και πολύ σημαντικές εξουσίες, που θα έχει πια ο εκάστοτε Δήμαρχος και ο Περιφερειάρχης, ο οποίος, όπως έχω πει κατά καιρούς, είναι σαν ένας μικρός κυβερνήτης, σαν ένας Υπουργός της χώρας.". Με απλά λόγια το ΠΑΣΟΚ δεν "αναβάθμισε" πολιτικά την παρουσία του στις επικείμενες εκλογές, προτείνοντας σημαντικά του στελέχη για τόσο σημαντικές θέσεις και μάλιστα σε μια περίοδο όπου η συνεργασία Κυβέρνησης- τοπικών αρχόντων θα έπρεπε θεωρητικά να είναι η καλύτερη δυνατή. Δηλαδή το ΠΑΣΟΚ δεν πιστεύει σε ένα θεσμό που το ίδιο εισάγει;
* Διεξάγονται εν μέσω μιας εντατικής διαδικασίας αξιολόγησης των "ελληνικών αριθμών" από τη EUROSTAT, τα αποτελέσματα της οποίας καθώς και οι συνέπειες ενδεχόμενης αναθεώρησης των μέχρι τώρα οικονομικών στοιχείων θα ανακοινωθούν μετά τις εκλογές.

Μπαίνω στον πειρασμό να διατυπώσω εκτιμήσεις που τίθενται ενάντια στην "κοινή λογική", αλλά και ποιος άλλος θα ήταν ο ρόλος ενός ανώνυμου - και μάλιστα Τυχαίου! - ιστολόγου; Αν ήταν να διαβάζεις εδώ ό,τι ακούγεται και αλλού...

* Τα δικά μου λοιπόν - ομολογουμένως "τραβηγμένα" - συμπεράσματα είναι το εξής: Είμαστε σε μια "κατάσταση Καραμανλή 2009". Ο Παπανδρέου ξέρει κάτι που βεβαίως κι άλλοι ξέρουν, αλλά κανείς δεν έχει το θάρρος να μας ανακοινώσει. Μπορεί να είναι κι ένα έλλειμμα που δεν έχει προεξοφληθεί από την κοινή γνώμη, τις αγορές ή ακόμη και το Μνημόνιο. Μπορεί και πάνω από το 15 ή 16%. Μπορεί να αφορά και κανέναν άλλον "σκελετό" της ελληνικής οικονομίας ή ίσως και μια δυσμενή εξέλιξη στην παγκόσμια οικονομία. Ξαναλέω ότι μιλάμε για εκτιμήσεις ίσως και ανόητες αλλά ως μπλόγκερ τις διατυπώνω γιατί έτσι μου αρέσει! Για το ημερολόγιό μου ρε παιδί μου!

* Ο Παπανδρέου λοιπόν το ξέρει. Ξέρει και τις συνέπειες οι οποίες είναι προφανείς. Σκληρότερα μέτρα και αναθεώρηση του Μνημονίου επί τα χείρω και επί μακρόν. Επίσης ξέρει ότι στην παρούσα συγκυρία δύσκολα θα διασωθεί πολιτικά λαμβάνοντας έτσι "ξερά" κι άλλα μέτρα εξαιτίας μιας αναθεώρησης του ελλείμματος ή άλλου παράγοντα όπως προείπαμε.

* Ο Πρωθυπουργός έχει μπροστά του ήδη "χαμένες" δημοτικές εκλογές, στις οποίες η Νέα Δημοκρατία απέδωσε πρώτη "αντι-Μνημονιακό" νόημα.

* Από τα παραπάνω, ανοίγονται στον κ. Παπανδρέου οι εξής επιλογές:

Μετά την ανακοίνωση του- νέου- ελλείμματος ή τέλος πάντων του όποιου άλλου "κακού" και βεβαίως μη προεξοφλημένου οικονομικού μαντάτου και την επακόλουθη "πίεση" από την Τρόικα για νέα σκληρότερα μέτρα, μπορεί να επικαλεστεί το γεγονός ότι ενώ είχε προειδοποιήσει τον "κυρίαρχο λαό", δυστυχώς δεν εισακούστηκε, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να διαπραγματευτεί την καινούρια κατάσταση από τη θέση μιας ισχυρής Κυβέρνησης. Η Νέα Δημοκρατία "φορτώνεται" και το "κρυφό έλλειμμα" του 2009 και την "καταστροφική" για τη χώρα στρατηγική που ακολούθησε στις δημοτικές εκλογές βάζοντας ως διακύβευμα το "αντι-Μνημόνιο", με αποτέλεσμα να αποδυναμώσει την Κυβέρνηση και να μην μπορεί να σταθεί αξιόπιστα στους ξένους ή να ενισχύσει, αν θέλετε, το μήνυμα προς τις αγορές περί πολιτικής αστάθειας στην Ελλάδα. Πιο απλά, η - εν πολλοίς δεδομένη - ήττα του ΠΑΣΟΚ στις δημοτικές εκλογές μπορεί με αυτή τη στρατηγική να "αξιοποιηθεί" από τον κ. Παπανδρέου ως άλλοθι σε μια ενδεχόμενη αστοχία του οικονομικού προγράμματος, είτε προερχόμενη από εξωγενείς παράγοντες είτε από εσωτερικούς. "Δεν φταίω εγώ και η Κυβέρνησή μου" μπορεί να πει ο κ. Παπανδρέου. "Η αντιπολίτευση ενίσχυσε την αντι-Μνημονιακή ψήφο διαμαρτυρίας, οπότε και πάλι αυτοί παρέσυραν το λαό". Δε σας θυμίζει λίγο Καραμανλή, από την ανάποδη όταν ο Παπανδρέου έλεγε ότι "λεφτά υπάρχουν" και ο τότε Πρωθυπουργός υποσχόταν πάγωμα μισθών και συντάξεων;

Υπάρχει βεβαίως και το αντεπιχείρημα της Αριστεράς: Ένα ισχυρό "αντι-Μνημονιακό μήνυμα στις εκλογές θα "φοβίσει" τους Τροϊκανούς και θα κάνει και την Κυβέρνηση πιο "επιφυλακτική" απέναντι στο ενδεχόμενο νέων μέτρων. Όμως αυτό το επιχείρημα εξαφανίζεται για τρεις λόγους: Πρώτον, προϋποθέτει ότι το Μνημόνιο και η Τρόικα επιδέχονται διαπραγματεύσεων "κάνοντας σκόντο" στις απαιτήσεις τους. Money Talks σ' αυτές τις περιπτώσεις και δεν εκτιμώ ότι "πόνταραν" τα χρήματά τους στα αποτελέσματα των εκλογών τωρινών ή μελλοντικών. Δεύτερον, προϋποθέτει ότι ούτε ο Πρωθυπουργός ούτε η Τρόικα ξέρουν τα μελλούμενα σε σχέση με το οικονομικά, οπότε θα διαπραγματεύονται κατά περίπτωση και ανάλογα με τα γεγονότα. Δηλαδή να πουν οι Τροϊκανοί ότι μας έλαχε τώρα να χάσει η Κυβέρνηση, αλλά - ας πούμε - μας λαχαίνει και μια "βουτιά" στην παγκόσμια οικονομία κι άιντε να δούμε πως θα τα βγάλουμε πέρα. Αστείο. Υπάρχει κανείς όχι αναλυτής αλλά ακόμη και ημιονηγός που δεν πίστευε ότι από τη στιγμή που η Κυβέρνηση υπέγραφε το Μνημόνιο θα έχανε τις δημοτικές εκλογές; Τρίτον, προϋποθέτει ότι η "αντι-Μνημονιακή" ψήφος θα συνοδευτεί και θα ενισχυθεί από ανάλογες κοινωνικές αντιδράσεις στο μέλλον, ειδάλλως θα παραμείνει απλώς μια συμβολική κίνηση του εκλογικού σώματος. Τέτοιες αντιδράσεις δεν έχουμε δει μέχρι τώρα τουλάχιστον.
Βεβαίως τα μέτρα με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα ληφθούν. Όμως, όπως ήδη είδαμε στο πρώτο μέρος του άρθρου, η Κυβέρνηση έχει ήδη φροντίσει να προλειάνει το έδαφος για την προκήρυξη πρόωρων εκλογών, γιατί τι άλλο συνιστούν παροχές και προσλήψεις εν μέσω κρίσης; Και μάλιστα εκλογών σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Δεν ισχυρίζομαι ότι ο Πρωθυπουργός τις θέλει ή τις είχε προσχεδιάσει. Παρόλα αυτά συσσωρεύονται πολλές ενδείξεις προς αυτήν την κατεύθυνση. Ακούγεται παράλογο. Ακούγεται πολύ μακρυά από τη λογική "η Τρόικα δε θέλει με τίποτα εκλογές". Ακούγεται αντιφατικό σε σχέση με την ελληνική πολιτική πραγματικότητα. Συμφωνώ. Από την άλλη δεν μπορώ και να αγνοήσω τα δεδομένα. Κι αυτά δεν προμηνύονται θετικά. Γι' αυτό σου λέω προσεγγίζουμε γρήγορα σε μια τροχιά που αρχίζει και ζαλίζει!

Το Προεξοφληθέν Φιάσκο της Διακαναλικής

    Πολύ μου άρεσαν τα μηνύματα που έλαβα για την "Αριστερή Όχθη του Σηκουάνα". Δεν το περίμενα. Άλλοι αναγνώστες θεώρησαν το κείμενο χιουμοριστικό, άλλοι "πραγματικό" δηλαδή όντως γραμμένο από αστρολόγο/μάντη/χαρτορίχτρα/καφετζού κι άλλοι ως εύπεπτο "όχημα" των απόψεων και των αναλύσεων του συγγραφέα.
    
     Σε τούτο το κείμενο θα γράψω τις απόψεις και τις εκτιμήσεις μου πιο καθαρά. Κωδικοποιημένα σχεδόν, οπότε είμαι σίγουρος ότι θα χάσω τους μισούς, τουλάχιστον, αναγνώστες μου. Μπορεί όμως και όχι.

• Ο Γιώργος προέρχεται από μια πολιτική σχολή σκέψης που θέλει τον πολιτικό να αφίσταται των πολιτών, να κινείται στο χώρο διαβούλευσης μιας ελίτ διανόησης και να "ανακοινώνει" τα αποτελέσματα αυτής της ελιτίστικης διαβούλευσης στους πολίτες. Του αρέσει να έχει δίπλα του και να συνομιλεί με νομπελίστες, υψηλού κύρους επιστήμονες, ηγέτες και να ανταλλάσσει θέσεις και σκέψεις. Η εφεύρεση του opengov δεν ήταν τίποτε άλλο από ένα χονδροειδές άλλοθι σε αυτήν την πραγματικότητα, ενταγμένη όμως σε αυτό το πλαίσιο. Στο πλαίσιο δηλαδή της ευγενούς παραχώρησης στους πολίτες της ψευδαίσθησης της συμμετοχής στις λειτουργίες αυτής της ελίτ. Η σκέψη του συνοψίζεται στο "εμείς ξέρουμε ποιο είναι το σωστό για εσάς". Τα υπόλοιπα για το Γιώργο είναι λεπτομέρειες. Ποιος θα μπει υπουργός που, πως θα υλοποιηθεί η τάδε πολιτική, οι εσωτερικές ισορροπίες σε κόμμα και κυβέρνηση είναι διαδικαστικά γι' αυτόν.  Γι' αυτό και κινείται με την ίδια ευκολία μεταξύ του "λεφτά υπάρχουν" και της "απώλειας εθνικής κυριαρχίας". Ο λαός, κατά το Γιώργο, δεν "γνωρίζει", ούτε χρειάζεται να "γνωρίζει". Απλώς ενημερώνεται και ακολουθεί.
• Ο Γιώργος δεν απευθύνεται μόνο στους Έλληνες πολίτες. Θεωρεί ότι το ακροατήριό του είναι ευρύτερο, περίπου διεθνές. Αισθάνεται ότι με την ίδια ευκολία που μπορεί να διαχειρίζεται την ελληνική κρίση, μπορεί να αναφέρεται στο επισιτιστικό πρόβλημα της Αφρικής, στην κλιματική αλλαγή αλλά και στην εξαφάνιση του πληθυσμού της χελώνας στα νησιά Γκαλαπάγκος. Η ελληνική κρίση γι΄αυτόν δεν είναι παρά ένα από τα ζητήματα στην ατζέντα του. Θεωρεί ότι η ελληνική κρίση δεν είναι παρά ένα σύμπτωμα μιας ευρύτερης κρίσης καθώς και κάθε ελληνικό ζήτημα δεν είναι παρά ένα υποσύνολο μιας ευρύτερης εικόνας. Ο Γιώργος λοιπόν μπορεί - με αυτόν τον τρόπο σκέψης - να ταξιδεύει ανά τον κόσμο, ενώ στην Ελλάδα η κρίση διογκώνεται, μπορεί να αναφέρεται στους Έλληνες ως "διεφθαρμένους" ή "δυναμικούς" - δεν έχει σημασία - τοποθετώντας τον εαυτό του ως "εξωτερικό παρατηρητή", αλλά και να κάνει χαριτωμένα ή διαπιστωτικά σχόλια για το ελληνικό ζήτημα ή την μεσογειακή διατροφή. Προσέξτε ότι την ονομάζει "μεσογειακή". Όχι "ελληνική". Ο Γιώργος λοιπόν είναι διεθνής. Όχι απαραίτητα αυτό που λέμε "διεθνιστής". Διεθνής υπό την έννοια ότι όσο τον απασχολεί η ελληνική κρίση άλλο τόσο τον απασχολεί και η κρίση στη Βρετανία ή στην Κολομβία ή στο Νότιο Πόλο. Πολύ. Όσο ήταν υπουργός εξωτερικών αυτό ήταν πλεονέκτημα. Για κάποιους μπορεί να εξακολουθεί να είναι. Για κάποιους άλλος όμως όχι. Πάντως, θεωρεί τον εαυτό του στέλεχος μιας άτυπης ευρύτατης διεθνούς ηγετικής ομάδας και σαφώς δεν αυτοπεριορίζεται στα ελληνικά πράγματα.

   Πως συνδέονται αυτά τα δυο που γράφουμε πιο πάνω με τη διακαναλική;

• Ο Γιώργος θεωρεί τον εαυτό του ως μοναδική διέξοδο στην κρίση. Περίπου ως μονόδρομο. Θεωρεί ότι και για τους ξένους αλλά και για τους Έλληνες αποτελεί αυτή τη στιγμή μοναδική ρεαλιστική επιλογή. Αυτό θα μας πει και από τη διακαναλική. Η απειλή των πρόωρων εκλογών είναι άσφαιρή, ανεξάρτητα αν θα αποτελέσει ανάγκη μετά το αποτέλεσμα των εκλογών της 7ης Νοεμβρίου. Με απλά λόγια, δεν αποτελεί επιλογή του κ. Παπανδρέου, όπως θα προσπαθήσει να μας πείσει ο ίδιος, αλλά ενδεχομένως επιταγή της κάλπης. Άλλο το ένα κι άλλο το άλλο. Εντούτοις, ο Γιώργος οδηγήθηκε στη διακαναλική ακριβώς γιατί σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο. Δηλαδή, "εγώ γνωρίζω πως να σας σώσω, αποτελώ τη μοναδική επιλογή οπότε αποφασίστε".
• Η διακαναλική δεν γίνεται για τους Έλληνες. Δεν ήταν ανάγκη να γίνει για τους Έλληνες. Γιατί να "καεί" η εικόνα του Πρωθυπουργού ενώ το αποτέλεσμα των δημοτικών είναι ήδη περίπου δεδομένο ότι θα είναι εξαιρετικά δυσμενές. Το ακροατήριο του Γιώργου σε αυτή τη συνέντευξη θα είναι η Τρόικα. Προς αυτούς θέλει να απευθυνθεί με τον πιο επίσημο τρόπο. Τι θέλει να τους πει; Μα ότι δεν θα πάρει άλλο πολιτικό κόστος. Ότι θα πρέπει να τον στηρίξουν πολιτικά, αν θέλουν να υποστηριχθεί η πολιτική του Μνημονίου κι ότι δεν είναι έτοιμος να προχωρήσει στην παρούσα φάση στον πυρήνα των μέτρων - στις απολύσεις δηλαδή, όπως λέγαμε και σε προηγούμενα άρθρα μας - αν  δεν λάβει αντίστοιχη και σοβαρή πολιτική ενίσχυση από την Τρόικα. "είμαι μονόδρομος; Τότε μη με αποδυναμώνετε, αλλά στηρίξτε με" θα πει στους Τροϊκανούς ο Παπανδρέου τη Δευτέρα. Είναι ήδη φανερή η δυσφορία της Τρόικας προς τον κ. Παπανδρέου για μη τήρηση των συμφωνηθέντων. Οι δηλώσεις Γιούνκερ το καταδεικνύουν προφανέστατα. Οπότε κι ο Γιώργος καταφεύγει σε μια δημόσια αντιπαράθεση.

  Εμμέσως λοιπόν πλην σαφώς, ο κ. Παπανδρέου το βράδυ της Δευτέρας θα δηλώσει urbi et orbi ότι ουσιαστικά δε θέλει πρόωρες εκλογές. Και θα ζητήσει ουσιαστικά τη στήριξη της Τρόικας ώστε να μην βυθιστούν τα ποσοστά του ΠΑΣΟΚ σε τέτοια επίπεδα που θα αναγκαστεί να οδηγηθεί σε μια τέτοια λύση. Δευτερευόντως, θα προσπαθήσει να πείσει τον ελληνικό λαό πόσο λάθος θα κάνει αν προχωρήσει - δια της ψήφου του - σε μια αυτοκαταστροφική για τη χώρα, κατά τη γνώμη του Γιώργου πάντοτε, επιλογή. Γιατί όμως θα αποδειχτεί φιάσκο; Ιδού:

• Για την Τρόικα, το μείζον είναι η τήρηση του Μνημονίου και το έλασσον ο διαχειριστής του. Αν έχει ήδη εκτιμήσει ότι ο Γιώργος "δεν μπορεί πλέον" τότε θα προχωρήσει στην εφαρμογή της "Θεωρίας των Δύο Κυβερνήσεων".
• Μεγάλο μέρος των πολιτών, με ευθύνη της Κυβέρνησης, έχει αρχίσει εδώ και καιρό να αναρωτιέται σχετικά με την αδήριτη αναγκαιότητα του Μνημονίου. Η Κυβέρνηση επικεντρώθηκε στην πιστή εφαρμογή του, αδιαφορώντας να υποστηρίξει το αναγκαίον του. Συγκροτήθηκε λοιπόν μια πολιτικά ετερογενής κοινωνική ομάδα, η οποία αναρωτιέται διαρκώς πως και γιατί και αν τελικά ήταν απαραίτητη η κατάληξή μας στην αγκαλιά του ΔΝΤ και της Τρόικας. Αυτή η -μεγάλη- ομάδα δεν ενδιαφέρεται τόσο για τα μέτρα, τα οποία εν πολλοίς αναμένει. Δεν αξιολογεί τον κ. Παπανδρέου ή τον κ. Σαμαρά ως πολιτικούς. Αναζητά απάντηση σε ένα ερώτημα που δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς. Κι όσο ο χρόνος διαρρέει και δεν παίρνει πειστική απάντηση, τόσο θα συγκλίνει προς το συμπέρασμα πως η προσφυγή στο ΔΝΤ δεν ήταν παρά αποτέλεσμα είτε αβελτηρίας, είτε σκοπιμότητας, είτε αδράνειας αλλά πάντως όχι μονόδρομος. Αν δεν ακούσει πειστικές απαντήσεις - οι οποίες και δεν υπάρχουν όπως έχουμε ήδη δει - θα αποδοκιμάζει σε κάθε ευκαιρία τον κ. Παπανδρέου και την πολιτική του.

  Συμπερασματικά δηλαδή, το βράδυ της Δευτέρας θα έχουμε τον Πρωθυπουργό να απευθύνεται σε άλλο ακροατήριο (προς την Τρόικα δηλαδή ) από αυτό που υπονοείται (τον ελληνικό λαό) με άλλες απαντήσεις σε σχέση με τις ερωτήσεις που σήμερα υποβάλλει το εκλογικό σώμα και με άλλες στοχεύσεις από αυτές που η κοινωνία θέτει. Ο απόλυτος επικοινωνιακός εφιάλτης!

Η Θεωρία των Δύο Κυβερνήσεων.

"Ἥμαρτον παραδοὺς αἷμα ἀθῷον οἱ δὲ εἶπον, Τί πρὸς ἡμᾶς σὺ ὄψει ..."
ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27
 "ό,τι και να γίνει, δεν πρόκειται να υπάρξει καμία περαιτέρω επιβάρυνση μισθωτών και συνταξιούχων..."
Γ.Α. Παπανδρέου 20 Οκτωβρίου  2010
"Η Ελλάδα ενδεχομένως να χρειαστεί να λάβει και άλλα μέτρα λιτότητας..."
 Olli Rehn.

        Εγώ το είχα καταγράψει. Με ιδιαίτερο τρόπο βέβαια αλλά πιο ξεκάθαρα δεν γινόταν. Τι λέγαμε εδώ:"Εκεί όμως περί τις 17 με 20 Οκτωβρίου [...] θα πρέπει να προσέξει, [...] εκείνο το τριήμερο θα κριθούν πολλά σχετικά με τις εκλογές". Κατάλαβες; Πάει η επένδυση από το Κατάρ. Νά 'ταν κι άλλη! Και θα με ρωτήσεις: "καλά αυτό ήταν το πρόβλημά μας, τώρα;". Και θα σου απαντήσω.
         Είναι σαφές ότι ένα οικονομικό πρόγραμμα τύπου και μεγέθους "Μνημονίου" δεν εξαρτάται - μόνο - από επιμέρους επενδύσεις. Εντούτοις, η εικόνα της όλης διαδικασίας σηματοδοτεί τρία πράγματα:

• Την αδυναμία της Κυβέρνησης να χειριστεί αποτελεσματικά τις αγορές. Μετά το φιάσκο των πρώτων μηνών, αφού  ανέλαβε την εξουσία το ΠΑΣΟΚ, σε ό,τι αφορά στο πρόγραμμα δανειοδότησης της χώρας, με αποτέλεσμα να αδυνατεί το Ελληνικό Δημόσιο να αντλήσει ρευστότητα από τις αγορές, τώρα έρχεται το φιάσκο με την Καταριανή επένδυση. Το ΠΑΣΟΚ αντιλαμβάνεται τις αγορές ως πολιτικό και όχι ως οικονομικό αντικείμενο, προσπαθώντας άλλοτε με απειλές (θα θυμάστε τα "πιστόλια στα τραπέζια" και τους "κερδοσκόπους" που θα "έκαιγαν τα χέρια τους") και άλλοτε με κολακείες να τις προσεταιριστεί. Προστίθεται αναμφίβολα σε αυτήν την πολιτική αδυναμία και η εγγενής αδυναμία του δημοσίου να διαχειριστεί με τη δέουσα ταχύτητα και σοβαρότητα αλλά και τεχνοκρατική αποτελεσματικότητα τις ιδιωτικές επενδύσεις πολλώ δε μάλλον τις διακρατικές.
  
• Την αδυναμία του ελληνικού κράτους - ή δημοσίου αν θέλετε - να κινηθεί με όρους "έκτακτης οικονομικής κατάστασης" αμβλύνοντας κάθε εμπόδιο, δια του imperium που θεωρητικά θα έπρεπε να ασκεί, προκειμένου να προσελκύσει επενδυτικά κεφάλαια. Το τελικό μήνυμα προς τον υποψήφιο επενδυτή είναι πως η Ελλάδα δεν είναι ακόμη έτοιμη  ούτε πολιτικά ούτε οικονομο-τεχνικά και δεν έχει και χρονικό ορίζοντα στον οποίο θα μπορεί να εμφανιστεί έτοιμη να υποδεχθεί επενδύσεις.
  
•  Στις επικείμενες εκλογές, ο κ. Παπανδρέου δεν θα έχει στα χέρια του έστω και ένα αντι-Μνημονιακό "χαρτί" να παίξει, όπως θα ήταν η επιτυχής έκβαση μιας τέτοιας επένδυσης. Είναι προφανές ότι θα μπορούσε να επικαλείται την ορατή προσέλκυση επενδυτών, ώστε να παραπέμπει σε ένα σκληρό αλλά αποδοτικό Μνημόνιο. Δυστυχώς και εκτός απροόπτου, το μόνο που έχει στα χέρια του - ως πολιτικό προγραμματικό κείμενο - είναι το Μνημόνιο και μόνον αυτό.

      Για πρώτη φορά λοιπόν στα πολιτικά πράγματα της χώρας, τουλάχιστον στην μεταπολιτευτική μας ιστορία, ένα κόμμα θα μετάσχει σε εκλογική διαδικασία χωρίς ουσιαστικό πρόγραμμα, αλλά με ένα οικονομικό κείμενο θεσμικό μεν με τη επίσημη σύμπραξη εξωγενών παραγόντων δε. Και όπως όλα δείχνουν, με σχεδόν πλήρη αδυναμία να ασκήσει εναλλακτική οικονομική πολιτική. Γιατί από το ΠΑΣΟΚ, ως κυβερνών κόμμα, δε νοείται να ακούσουμε - πέραν του γνωστού ευχολογίου - κάτι άλλο εκτός από τις μνημονιακές ρήτρες. Από την άλλη ας μην λησμονούμε ότι και η ΝΔ του κ. Σαμαρά δεν αμφισβητεί το Μνημόνιο αυτό καθεαυτό αλλά απλώς επαγγέλλεται τον περιορισμό του χρόνου που θα βρίσκεται υπ' αυτό η χώρα.
      Αμφότερα δηλαδή τα κόμματα εξουσίας προσδιορίζουν την κυβερνητική τους πολιτική και το πρόγραμμά τους σε σχέση με το Μνημόνιο, καθιστώντας το νόρμα της πολιτικής μας ζωής. Το εκλογικό αποτέλεσμα λοιπόν το βράδυ της 7ης Νοεμβρίου θα συσχετισθεί άμεσα και εκ των πραγμάτων με τις παραπάνω θέσεις, αποδίδοντας το πολιτικό κόστος που αναλογεί τόσο στο πολιτικό σύστημα -δια της αποχής-  ως σύνολο όσο και επιμέρους, δια της πιθανής καθίζησης των ποσοστών και των δύο μεγάλων κομμάτων.
       Το ΠΑΣΟΚ ως κόμμα που ήδη βρίσκεται στην εξουσία μάλλον έχει αντιληφθεί πρώτο τα επίχειρα της υπογραφής της συμφωνίας με την Τρόικα. Βλέπει ότι οι επενδύσεις δεν έρχονται ούτε με ευχές, ούτε με νόμους, ούτε με την υπάρχουσα κρατική μηχανή. Συνοπτικά δεν έρχονται με τα δεδομένα πολιτικά εργαλεία που χρησιμοποιούσε μέχρι σήμερα η εκάστοτε ελληνική κυβέρνηση. Αρχίζει και αντιλαμβάνεται - και προσέξτε αναφέρομαι στο κόμμα κι όχι στον κ. Παπανδρέου - ότι οι συνέπειες εκείνης της μοιραίας υπογραφής δεν θα είναι ούτε σύντομες, της τάξης των δύο, τριών ή τεσσάρων ετών, ούτε αντιστρέψιμες, υπό την έννοια ότι θα προσελκυσθούν εύκολα επενδύσεις και μάλιστα μόλις πέντε μήνες μετά την υπογραφή του Μνημονίου αλλά ούτε και θα απωθηθούν στη συλλογική "αμνησία" αφού τα μέτρα θα είναι εδώ για πολύ καιρό και θα ενισχύονται τακτικά, όπως μας υπενθυμίζουν οι διάφοροι ξένοι αξιωματούχοι.
       Δεν είμαι καθόλου βέβαιος λοιπόν ότι όλο αυτό το δυσμενές σκηνικό θα ήθελε το βαθύ ΠΑΣΟΚ να το επωμιστεί μόνο του. Το ΠΑΣΟΚ έχει κατ' επανάληψη δείξει ότι δεν έχει "αυτοκαταστροφικές τάσεις", ενώ και το ευρύτερο πολιτικό μας σκηνικό δεν μπορεί σε αυτή τη φάση να παράγει εκείνες τις συνέργειες που θα οδηγούσαν στη διάχυση και ευρύτερη απορρόφηση του σκληρού μηνύματος που αναμφίβολα θα μεταδώσουν οι εκλογείς.
        Επιπλέον, το οικονομικό μέγεθος του Μνημονίου είναι τεράστιο ακόμη και για τα δεδομένα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Ανάλογα υψηλό έχει εκτιμηθεί και από το ίδιο το Ταμείο το ρίσκο που έχει αναλάβει, χρηματοδοτώντας έστω και με τους πλέον σκληρούς όρους, την Ελλάδα. Αρχίζει και εγείρεται λοιπόν το ερώτημα, το οποίο θα γίνει ακόμη πιο επιτακτικό την επομένη των εκλογών και εφόσον το αποτέλεσμα θα αποτιμηθεί ως εντόνως "αντι-Μνημονιακό", ποιος πολιτικός σχηματισμός (κόμμα, οικουμενική κυβέρνηση, κυβέρνηση προσωπικοτήτων ή άλλος) θα αναλάβει να διαχειριστεί τόσο το πολιτικό κόστος όσο και την εφαρμογή των Μνημονιακών επιταγών.
        Το σενάριο που φαντάζει στην παρούσα φάση ως το πλέον ρεαλιστικό, είναι εκείνο των "Δύο Κυβερνήσεων". Της εναλλαγής δηλαδή κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ-ΝΔ, σε διάστημα συντομότερο της τετραετίας, προκειμένου να καταστεί εφικτή η πλήρης εφαρμογή των όρων του Μνημονίου, με ταυτόχρονη ελαχιστοποίηση των κοινωνικών αντιδράσεων αλλά και την τελική διάσωση του πολιτικού συστήματος. Πάντως στην παρούσα φάση ο κ .Παπανδρέου μάλλον προσγειώνεται ολοένα και περισσότερο στην πραγματικότητα της υπογραφής του. Γνωρίζει ότι εμφανίσθηκε εξαιρετικά ανακόλουθος αναλαμβάνοντας ένα πολύ σημαντικό μέρος του πολιτικού κόστους εξαιτίας του Μνημονίου, ενώ από την απέναντι πλευρά εμφανίζεται ο κ. Σαμαράς, ο οποίος μολονότι πρώην μέλος της κυβέρνησης Καραμανλή και άρα θεωρητικά συνυπεύθυνος, έχει διαμορφώσει ήδη ένα αποστασιοποιημένο - ως πρόσωπο τώρα κι όχι ως κόμμα - προφίλ από το Μνημονιακή πολιτική "μαύρη τρύπα".
        Διαφαίνεται επίσης ότι ο κ. Παπανδρέου δεν επιθυμεί να τηρήσει "κατά γράμμα και μέχρι κεραίας" τις δεσμεύσεις που ουσιαστικά έχει αναλάβει έναντι της Τρόικας. Για να είμαστε ρεαλιστές, είναι προφανές ότι ο κ. Παπανδρέου, με πολιτικο-οικονομικούς ελιγμούς (επιβολή βαριάς φορολογίας, παραπομπή πολιτικών προσώπων της Νέας Δημοκρατίας, νέες εξεταστικές, επενδυτικά σχέδια) που μάλλον δεν του αποφέρουν το αποτέλεσμα που θα επιθυμούσε, προσπαθεί με κάθε τρόπο να αποφύγει το στενό και σκληρό πυρήνα του Μνημονίου. Τις απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων και την πώληση ΔΕΚΟ με αντίστοιχη μείωση του προσωπικού τους.
       Όπου το ΔΝΤ επενέβη, ο δημόσιος τομέας συρρικνώθηκε βίαια. Δεν υπάρχει λόγος να συμφωνήθηκε κάτι διαφορετικό στη δική μας περίπτωση. Απλώς, η πολιτική πραγματικότητα στην Ελλάδα δεν είναι ακόμη ώριμη να διαχειρισθεί τις συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης και είναι πλέον ορατή η προσπάθεια του κ. Πρωθυπουργού να την αποφύγει ή να την καθυστερήσει, ενδεχομένως και αθετώντας τις δεσμεύσεις του προς την Τρόικα μπροστά σε ένα δυσθεώρητο πολιτικό κόστος. Δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να τα καταφέρει, πάντως δείχνει ότι δεν επιθυμεί μια τέτοια απόφαση να την λάβει ο ίδιος ή τουλάχιστον όχι μόνος του.
       Η ιστορική σύμπτωση πάντως είναι πως ο ίδιος ο κ. Πρωθυπουργός - εκών ή άκων - έβαλε τις βάσεις για την αποδόμηση μιας ολόκληρης κοσμοθεωρίας σχετικά με την κρατική διοίκηση και την κρατική παρέμβαση που ο πατέρας του και ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ εισήγαγε και διαμόρφωσε στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.
       Στο κοινωνικό πεδίο, οι αντιδράσεις στο Μνημόνιο παραμένουν μεμονωμένες, προερχόμενες από "νησίδες" πληττομένων τάξεων ή επαγγελμάτων. Απουσιάζουν δηλαδή και η πολιτική πλατφόρμα και ο συνδετικός ιστός μεταξύ των "μεμονωμένων" αντιδρώντων ομάδων, ώστε να συγκροτηθεί πολιτικά υπολογίσιμη κρίσιμα μάζα κοινωνικής αντίδρασης απέναντι στο Μνημόνιο. Ο χρόνος εδώ και αναφερόμαστε στον πολιτικό χρόνο, όσο δεν διαταράσσεται - δεν εναλλάσσονται δηλαδή κόμματα, πρόσωπα και καταστάσεις - λειτουργεί υπέρ της συγκρότησης αυτής της "αντι-Μνημονιακής" κρίσιμης μάζας. Αντίθετα, η ανανέωση της - φρούδας, φευ! -ελπίδας δια της εναλλαγής των κομμάτων στην εξουσία καθυστερεί την πολιτική συγκρότηση ενός κοινωνικά ισχυρού "αντι-Μνημονιακού" μετώπου, όπως θα έλεγε και η Αλέκα! - και κατά συνέπεια διευκολύνει την εφαρμογή μέτρων και ρητρών. Επίσης, ανέκαθεν οι εκλογικές διαδικασίες λειτουργούσαν και ως βαλβίδα εκτόνωσης - υγιούς βεβαίως - των όποιων κοινωνικών αντιδράσεων και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη σταθερότητα της χώρας.
        Η "Θεωρία των Δύο Κυβερνήσεων" λοιπόν θα κριθεί το βράδυ των εκλογών. Αναμφίβολα, τα μέτρα θα ληφθούν. Οι πολίτες το βράδυ της 7ης Νοεμβρίου καλούνται απλώς να αποφασίσουν από ποιόν.